Quý khách chỉnh đồng hồ thật cẩn thận, đẩy núm chỉnh về phía vỏ, nhưng kim phút lại lệch khỏi vạch mà quý khách đã chọn. Đôi khi kim chỉ dịch chuyển một phần rất nhỏ của một phút. Ở một số đồng hồ khác, kim nhảy tới hoặc lùi lại một hoặc hai phút, làm sai lệch thao tác chỉnh vốn rất chính xác.
Kim phút đồng hồ nhảy khi đẩy núm chỉnh vào không đồng nghĩa với việc đồng hồ đã hỏng. Chuyển động nhỏ có thể do khe hở bình thường trong các bánh răng chỉnh kim, cách một bộ máy cụ thể ngắt cơ cấu chỉnh giờ, hoặc do núm chỉnh xoay nhẹ khi được ấn vào. Tuy nhiên, nếu kim nhảy nhiều, không ổn định hoặc ngày càng lệch, đó có thể là dấu hiệu bộ truyền có độ rơ quá lớn, ma sát của bánh răng trung tâm kim phút không đủ, các chi tiết trong cơ cấu lên dây và chỉnh giờ bị mòn, hoặc đồng hồ cần được bảo dưỡng.
Điều cần xem xét không chỉ là kim có dịch chuyển hay không, mà là kim dịch chuyển bao xa, hiện tượng có lặp lại ổn định không, và sau đó đồng hồ có chạy cũng như chỉnh giờ bình thường không. Hướng dẫn này giải thích những gì đang diễn ra bên trong đồng hồ, cách kiểm tra mà không cần mở vỏ, và khi nào nên nhờ chuyên gia kiểm tra.
Vì sao kim phút có thể dịch chuyển khi núm chỉnh đổi vị trí
Núm chỉnh không chỉ là chỗ để cầm. Trục núm vận hành cơ cấu lên dây và chỉnh giờ, gồm các cần gạt, bánh răng nhỏ và bánh xe, giúp thay đổi chức năng của núm. Ở một vị trí, núm có thể lên dây cót chính; ở vị trí khác, núm có thể chỉnh lịch; còn khi kéo ra ngoài cùng, núm sẽ kết nối với bộ bánh răng chỉnh kim.
Khi quý khách đẩy núm chỉnh vào trong, các chi tiết trượt sẽ tách khỏi các bánh xe chỉnh giờ và trở về vị trí lên dây. Răng bánh răng cần có khe hở cực nhỏ để ăn khớp mà không bị kẹt. Khe hở này tạo ra một chút chuyển động không tải, thường gọi là độ rơ. Nếu các răng đang chịu lực theo một hướng khi cơ cấu ngắt, lực được giải phóng có thể làm bộ truyền kim chuyển động, kéo theo kim phút.
Thông thường, kim phút được lắp vào bánh răng trung tâm kim phút. Bánh răng này phải có đủ ma sát để làm kim chuyển động khi đồng hồ chạy bình thường, đồng thời phải trượt có kiểm soát khi quý khách chỉnh giờ. Sự cân bằng đó là có chủ đích. Ma sát quá lớn khiến việc chỉnh giờ bị nặng và có thể gây tải lên bộ truyền; ma sát quá nhỏ có thể khiến kim trượt, chạy chậm hoặc phản ứng quá nhạy với thay đổi ở núm chỉnh.
Vì vậy, cùng một biểu hiện nhìn thấy được có thể mang nhiều ý nghĩa. Một cú nhích rất nhẹ và lặp lại ổn định có thể là độ rơ bình thường của bánh răng. Kim dịch chuyển nhiều trên đồng hồ cổ bị mòn có thể là dấu hiệu ma sát của bánh răng trung tâm kim phút yếu. Hiện tượng chỉ xuất hiện ở một bộ máy nhất định có thể là đặc điểm đã được ghi nhận trong thiết kế chỉnh giờ của bộ máy đó.
Một số bộ máy dễ gặp hiện tượng kim nhảy khi chỉnh giờ hơn
Kiến trúc bộ máy có ảnh hưởng. Chẳng hạn, Oris giải thích rằng đồng hồ sử dụng dòng Calibre 400 có thể có kim phút dịch chuyển ngược khi kéo núm chỉnh ra và tiến lên khi đẩy núm vào. Hãng cho biết hiện tượng này xuất phát từ sự ăn khớp giữa các bộ phận chỉnh kim và chỉnh giờ, và đây là đặc điểm bình thường của thiết kế đó, không phải lỗi về độ bền hay độ chính xác. Oris cũng đưa ra cách chỉnh giờ cụ thể để giảm hiện tượng kim nhảy.
Ví dụ này quan trọng vì cho thấy không thể chẩn đoán mọi trường hợp theo một quy tắc chung. Việc kim dịch chuyển một phút đã được ghi nhận ở một bộ máy không có nghĩa là hiện tượng đó đương nhiên được chấp nhận ở mọi bộ máy. Trước khi so sánh với đồng hồ khác, hãy tham khảo hướng dẫn sử dụng, tài liệu hỗ trợ của nhà sản xuất hoặc trung tâm dịch vụ được ủy quyền cho đúng mã đồng hồ và bộ máy của quý khách.
Tuổi đời đồng hồ cũng ảnh hưởng đến cách đánh giá. Bộ máy đồng hồ cổ có thể đã bị mòn các bánh xe chỉnh giờ, chi tiết trục núm hoặc bánh răng trung tâm kim phút. Dầu bôi trơn cũ, những lần sửa chữa trước đây, linh kiện thay thế và việc tháo kim nhiều lần đều có thể ảnh hưởng đến cảm giác khi chỉnh giờ. Hiện tượng đã tồn tại ổn định nhiều năm thường ít đáng lo hơn một cú nhảy mới xuất hiện sau va đập hoặc bảo dưỡng.
Kim phút dịch chuyển bao nhiêu thì được xem là bình thường?
Không có một khoảng dịch chuyển duy nhất áp dụng cho mọi bộ máy cơ và thạch anh, nhưng các mức thực tế sau đây có thể giúp quý khách đánh giá.
- Kim giật nhẹ, gần như không nhìn thấy: Thường là do khe hở thông thường hoặc ngón tay làm núm xoay nhẹ, nhất là khi đồng hồ chỉnh giờ trơn tru và vẫn chạy chính xác.
- Kim dịch chuyển một phần nhỏ của một phút một cách ổn định: Thường có thể kiểm soát được và là do độ rơ. Hãy đối chiếu với hướng dẫn của nhà sản xuất và tìm hiểu chiều chỉnh giờ nào giúp loại bỏ độ rơ.
- Kim nhảy một hoặc hai phút lặp lại ổn định ở bộ máy có tài liệu ghi nhận: Đây có thể là đặc điểm thiết kế. Hãy dùng cách chỉnh giờ mà thương hiệu khuyến nghị trước khi yêu cầu sửa chữa.
- Kim nhảy nhiều hoặc không ổn định: Đây là lý do đáng cân nhắc việc kiểm tra hơn, đặc biệt nếu kim dịch chuyển chỉ với lực ấn rất nhẹ lên núm chỉnh hoặc không giữ được vị trí đã đồng bộ.
- Kim nhảy kèm theo hiện tượng trượt, chuyển động thô ráp hoặc mất truyền động: Hãy xem đây là sự cố, không phải đặc điểm chỉnh giờ vô hại.
Độ chính xác sau khi đóng núm chỉnh quan trọng hơn biểu hiện trong khoảnh khắc các bộ phận ăn khớp. Nếu kim phút chỉ dịch chuyển một lần rồi tiếp tục chạy bình thường và giữ nguyên tương quan với kim giây, vấn đề có thể chỉ nằm ở độ chính xác khi chỉnh giờ. Nếu sau đó kim phút chậm lại trong khi kim giây vẫn tiếp tục chạy, bộ truyền kim có thể không truyền lực ổn định.
Một phép thử an toàn quý khách có thể thực hiện mà không cần mở đồng hồ
Sử dụng màn hình hiển thị giờ kỹ thuật số đáng tin cậy và ánh sáng tốt. Không thực hiện phép thử khi đang đi bộ và không cố vặn núm chỉnh giờ có ren.
- Đảm bảo đồng hồ cơ có đủ năng lượng. Lên dây cót theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Mức dự trữ năng lượng thấp thường không phải nguyên nhân khiến kim nhảy khi chỉnh giờ, nhưng bắt đầu với mức năng lượng ổn định sẽ giúp việc kiểm tra đồng hồ chạy sau đó hữu ích hơn.
- Ghi nhận trạng thái ban đầu. Kéo núm chỉnh giờ đến vị trí chỉnh giờ và quan sát xem kim phút có di chuyển ngay lập tức hay không. Ghi lại mức độ và hướng kim nhảy một cách tương đối.
- Chỉnh giờ tiến thêm vài phút. Từ từ tiến đến thời gian mong muốn, sau đó nhẹ nhàng lùi về thời điểm cần chỉnh nếu nhà sản xuất khuyến nghị cách này. Thao tác đó giúp khử độ rơ của bánh răng theo một hướng có thể dự đoán.
- Ngừng xoay núm chỉnh giờ. Ấn núm vào theo một chuyển động thẳng và có kiểm soát. Tránh đồng thời vặn núm, vì núm xoay có thể tiếp tục làm các răng chỉnh giờ đang ăn khớp một phần chuyển động.
- Lặp lại ba lần. Thử theo cùng một hướng, sau đó thử theo hướng ngược lại. Kiểu chuyển động ổn định cho thấy có thể là độ rơ hoặc đặc điểm thiết kế; chuyển động thất thường cho thấy vấn đề khó kiểm soát hơn.
- Kiểm tra trong giờ tiếp theo. Xác nhận kim phút tiến bình thường, vẫn thẳng hàng với vạch chỉ giây và không bị trễ, rung hoặc trượt.
Với núm chỉnh giờ có ren, trước tiên nhẹ nhàng ấn núm về vị trí bình thường, sau đó vặn vào ren đúng theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Không dùng thao tác vặn núm có ren để ép một trục núm khó ấn vào trong. Vặn chéo ren hoặc làm hỏng ren trên ống núm sẽ gây ra một vấn đề riêng và có thể tốn kém.
Các nguyên nhân phổ biến khiến kim nhảy quá nhiều
Độ rơ trong bộ truyền chỉnh giờ
Tất cả các bánh răng ăn khớp đều cần có độ hở. Khi xoay núm theo chiều ngược lại, độ hở được lấy hết theo hướng đối diện, vì vậy kim có thể không phản ứng ngay sau khi đổi chiều. Khi vị trí núm thay đổi, lực tích trữ có thể được giải phóng và làm kim dịch chuyển. Độ rơ nhẹ, lặp lại ổn định có thể là bình thường; hành trình rơ quá lớn có thể do hao mòn hoặc dung sai lắp ghép quá rộng.
Núm chỉnh giờ xoay trong lúc ấn vào
Quý khách có thể vô tình xoay núm khi ấn vào một cách khá dễ dàng. Trong lúc chuyển đổi, bánh răng trượt có thể vẫn ăn khớp một phần với hệ thống chỉnh giờ. Ngay cả một chuyển động xoay nhỏ cũng có thể làm kim di chuyển. Đẩy thẳng núm bằng các ngón tay thả lỏng là cách đơn giản nhất để loại bỏ yếu tố này.
Ma sát của bánh răng kim phút bị lỏng hoặc hao mòn
Độ khít có ma sát của bánh răng kim phút cho phép chỉnh kim độc lập, đồng thời giúp bộ truyền khi chạy tiếp tục dẫn động các kim. Nếu độ khít quá lỏng, kim phút có thể dễ dàng dịch chuyển, phản ứng thất thường hoặc không tiến đều. Thợ đồng hồ có thể đánh giá độ ma sát và kiểm tra các bộ phận liên quan; không nên cố sửa bằng cách tác động qua mặt số hoặc núm chỉnh giờ.
Cơ cấu lên cót và chỉnh giờ bị hao mòn hoặc lắp ráp sai
Trục núm, bánh răng trượt, cần chỉnh giờ, càng gạt và các bánh răng chỉnh giờ phải chuyển động trơn tru qua các vị trí. Hao mòn, bộ phận bị cong, bôi trơn không phù hợp hoặc lắp ráp sai sau khi bảo dưỡng có thể khiến các khớp ăn vào nhau đột ngột. Dấu hiệu cảnh báo gồm núm chỉnh giờ có cảm giác lỏng lẻo giữa các vị trí, không vào khớp ổn định hoặc đổi chức năng mà không có tiếng tách rõ ràng.
Cấu tạo đặc thù của từng bộ máy
Một số thiết kế cố ý kết hợp các chức năng hoặc cho phép các bộ phận chuyển động tự do, tạo ra một lực đẩy đặc trưng khi núm chỉnh giờ vào khớp. Cách xử lý đúng là điều chỉnh thao tác, không phải sửa đổi đồng hồ. Hướng dẫn của Oris Calibre 400 là một ví dụ hữu ích từ nguồn chính thức, cho thấy vì sao tài liệu dành riêng cho từng mẫu đồng hồ lại quan trọng.
Những điều không nên làm
- Không kéo, bẻ hoặc ấn các kim qua mặt kính.
- Không liên tục giật núm chỉnh giờ ra rồi ấn vào để xem hiện tượng có biến mất hay không.
- Không tra dầu vào trục núm chỉnh giờ hoặc núm chỉnh giờ từ bên ngoài vỏ đồng hồ.
- Không dùng lực với núm chỉnh giờ nếu cảm thấy núm bị kẹt giữa các nấc.
- Không cho rằng bánh răng trung tâm bị lỗi rồi đồng ý sửa riêng bộ phận đó khi chưa chẩn đoán.
Việc mở đồng hồ cũng làm ảnh hưởng đến môi trường được kiểm soát bên trong vỏ. Công việc đúng cách có thể cần tháo mặt số và kim, sử dụng dụng cụ chuyên biệt cho bộ máy, kính phóng đại, quy trình làm sạch và kiểm tra khả năng chống nước sau khi lắp ráp lại. Cách khắc phục tùy tiện có thể làm xước mặt số, để lại vết trên kim, làm cong trục hoặc hỏng gioăng.
Khi nào nên mang đồng hồ đến thợ sửa đồng hồ
Hãy sắp xếp để kiểm tra nếu hiện tượng nhảy kim mới xuất hiện, ngày càng rõ hơn hoặc lệch vài phút mà tài liệu của bộ máy không ghi nhận. Quý khách cũng nên mang đồng hồ đi bảo dưỡng nếu núm chỉnh giờ có cảm giác sượng, lỏng bất thường hoặc khó đặt vào đúng nấc; nếu kim phút bị trượt khi đeo bình thường; nếu kim giờ và kim phút không còn khớp nhau ở 12; hoặc nếu việc chỉnh giờ tạo ra tiếng cọ xát, tiếng lách cách hay lực cản không đều.
Nếu hiện tượng thay đổi đột ngột sau khi đồng hồ bị rơi, hãy nhanh chóng đưa đồng hồ đi kiểm tra. Va đập có thể ảnh hưởng đến trục núm và cơ cấu lên cót ngay cả khi vỏ đồng hồ trông vẫn nguyên vẹn. Tương tự, nếu vấn đề mới xuất hiện ngay sau khi bảo dưỡng, hãy báo cho đơn vị bảo dưỡng trước khi để bất kỳ ai khác mở đồng hồ, vì công việc đó có thể được bảo hành.
Hãy mô tả chính xác những gì quý khách quan sát được cho thợ sửa đồng hồ: mã bộ máy nếu biết, kim di chuyển bao xa, nhảy theo hướng nào, hiện tượng xảy ra khi kéo núm ra hay ấn vào, và việc chỉnh đến vị trí mục tiêu từ hướng ngược lại có làm thay đổi kết quả hay không. Một đoạn video ngắn quay đồng thời mặt số và núm chỉnh giờ có thể giúp tái hiện triệu chứng không liên tục dễ dàng hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Kim phút nhảy có nghĩa là đồng hồ chạy không chính xác không?
Không nhất thiết. Kim dịch chuyển một lần khi thay đổi vị trí núm chỉnh giờ ảnh hưởng đến độ chính xác khi đặt giờ, nhưng không tự động làm thay đổi tốc độ chạy của bộ máy. Sau khi đặt giờ, hãy theo dõi đồng hồ bằng cách so sánh với một nguồn tham chiếu. Đáng lo ngại hơn nếu sau đó kim bị trượt hoặc mất đồng bộ.
Quý khách có thể ngăn kim nhảy không?
Thường thì quý khách có thể hạn chế hiện tượng này bằng cách chỉnh hết độ rơ theo cùng một hướng và ấn núm vào trong mà không xoay. Nếu có, hãy làm theo chính xác hướng dẫn của nhà sản xuất. Không dùng lực với núm chỉnh giờ hoặc áp dụng cách làm chung trái với hướng dẫn dành riêng cho mẫu đồng hồ.
Chỉnh lùi giờ cho đồng hồ cơ có an toàn không?
Nhiều bộ máy hiện đại có cấu tạo đơn giản cho phép chỉnh lùi một chút, nhưng các chức năng phức tạp và lịch chỉnh nhanh có thể bị hạn chế. Hãy xem hướng dẫn sử dụng của đúng mẫu đồng hồ quý khách đang dùng. Tránh quay lùi liên tục qua thời điểm đổi ngày, trừ khi nhà sản xuất cho phép rõ ràng.
Núm chỉnh giờ có thể bị lỏng không?
Có thể, nhưng cảm giác núm chỉnh giờ bị rơ cũng có thể bắt nguồn từ trục núm hoặc bộ phận lên dây và chỉnh giờ. Nếu núm bị lắc, không khớp vào các nấc hoặc vẫn làm kim đồng hồ di chuyển sau khi đã được ấn vào hết cỡ, quý khách nên mang đồng hồ đi kiểm tra.
Hộp xoay đồng hồ có khắc phục được vấn đề này không?
Không. Hộp xoay có thể giúp đồng hồ tự động tiếp tục hoạt động, nhưng không khắc phục được độ rơ của bánh răng, ma sát ở bánh răng kim phút hay lỗi trong bộ phận lên dây và chỉnh giờ. Đủ năng lượng có thể giúp quý khách kiểm tra đồng hồ một cách nhất quán, nhưng đây không phải là sửa chữa cơ khí.
Kết luận
Kim phút của đồng hồ nhảy khi núm chỉnh giờ được ấn vào có thể là hệ quả thông thường của khe hở bánh răng hoặc thiết kế đã biết của bộ máy. Cách xử lý ban đầu an toàn nhất là quan sát mức độ, hướng, tính lặp lại và ảnh hưởng đến hoạt động sau đó. Hãy chỉnh giờ theo cách có kiểm soát, tránh vặn núm khi đang ấn vào và đối chiếu hiện tượng với hướng dẫn của nhà sản xuất.
Nếu kim nhảy nhiều, thất thường, mới xuất hiện hoặc kèm theo hiện tượng trượt và núm chỉnh giờ hoạt động thô ráp, hãy ngừng thử nghiệm và mang đồng hồ đi kiểm tra bộ phận chỉnh giờ. Mô tả triệu chứng chính xác sẽ hữu ích cho thợ sửa đồng hồ hơn là tự đoán nguyên nhân.
Bài viết liên quan
Để tìm hiểu thêm về một triệu chứng khác liên quan đến núm chỉnh giờ, hãy đọc hướng dẫn của chúng tôi về núm chỉnh giờ của đồng hồ cơ xoay tự do. Nếu vấn đề nằm ở việc lên dây cót chứ không phải chỉnh giờ, hãy xem phần giải thích về lý do đồng hồ tự động có thể không lên dây cót thủ công được.