Otomatik bir saat çalışıyor gibi ses çıkarırken yanlış zamanı gösterebilir ya da hiç ilerleme göstermeyebilir. Eşapmanın tiktak sesini duyabilir, şeffaf arka kapaktan balansın hareket ettiğini görebilir veya saniye ibresinin süpürme hareketi yaparken akrep ve yelkovanın sabit kaldığını fark edebilirsiniz. Bu birliktelik, teşhis için yararlı bir ipucudur. Genellikle mekanizmanın en azından bir miktar güç ürettiği, ancak bu gücün göstergelere doğru şekilde ulaşmadığı anlamına gelir.
Bir otomatik saat tiktak ediyor ama ibreleri hareket etmiyorsa, olası neden hangi ibrelerin durduğuna, kurma koluyla hâlâ ayarlanıp ayarlanamadıklarına ve arızanın kadranın aynı noktasında ortaya çıkıp çıkmadığına bağlıdır. Saniye ibresi normal şekilde ilerlemeye devam ediyorsa gevşek bir yelkovan pinyonu sık görülen bir açıklamadır. Ancak birbirine değen ibreler, yerinden oynamış bir ibre, kadranla temas, hareket aktarım mekanizmasındaki bir arıza veya daha derindeki dişli dizisinde bir sorun da benzer belirtilere yol açabilir.
Bu kılavuz, belirtinin ne anlama geldiğini, kasayı açmadan yapabileceğiniz gözlemleri ve dahili onarımların neden çoğunlukla bir saat ustasına bırakılmasının daha doğru olduğunu açıklar.
Önce Gerçekte Ne Hareket Ediyor, Belirleyin
“Saat tiktak ediyor” ifadesi birkaç farklı durumu anlatabilir. Mekanizmanın sağlıklı olduğunu varsaymadan önce saati iyi aydınlatılmış bir yerde en az iki dakika gözlemleyin ve şu durumları birbirinden ayırın:
- Saniye ibresi hareket ediyor, ancak yelkovan ve akrep hareket etmiyor. Eşapman ve dişli dizisinin büyük bölümü çalışıyor demektir. Arıza, dönüşü saat göstergelerine aktaran hareket mekanizmasında olabilir.
- Saniye ibresi hareket ediyor ve diğer ibreler ilerliyor, ancak çok yavaş ya da aralıklı. Sürtünmeli bir bağlantının kayması, kısmi bir engel veya yetersiz kavrama söz konusu olabilir.
- Tiktak sesi duyuluyor, ancak hiçbir ibre hareket etmiyor. Ses, dişli dizisini çalıştırmaya yetecek güç olmadan kısa süre salınan bir balans mekanizmasından ya da ilerideki bir noktada engellenmiş dişli dizisinden kaynaklanabilir.
- İbreler kadranın hep aynı noktasında duruyor. İbrelerin birbirine, cama, kadrana, bir indekse veya tarih mekanizmasına fiziksel olarak temas etmesi daha olasıdır.
- Saati ayarlarken ibreler hareket ediyor, ancak normal çalışırken duruyor. Bu durum, ayar mekanizmasının tamamen bağlantısız olmasından çok, hareket mekanizmasındaki güç aktarımının yetersiz olduğuna işaret eder.
Belirtiyi saati bileğinizden çıkardıktan sonra doğrulayın. Bilek hareketi, gevşek bir saniye ibresinin seğirmesine veya sürtünen bir ibrenin geçici olarak serbest kalmasına yol açabilir. Saati kadranı yukarı bakacak şekilde sabit bir yüzeye koyun, ibrelerin tam konumlarını not edin ve beş ila on dakika sonra yeniden karşılaştırın.
Gevşek Yelkovan Pinyonu Neden Klasik Bir Arıza Nedenidir?
Geleneksel mekanik mekanizmaların çoğunda yelkovan pinyonu, merkez çarkın miline veya eşdeğer bir güç aktarım noktasına sürtünmeyle takılan küçük, boru biçimli bir parçadır. Yelkovanı doğrudan taşır veya hareket mekanizması üzerinden yelkovan göstergesini çalıştırır. Normal çalışma torkunu aktaracak kadar sıkı tutunmalı, kurma kolu kullanılarak ibreler ayarlanırken ise kontrollü biçimde kaymalıdır.
Sürtünme fazla zayıflarsa yelkovan pinyonu kayarken dişli dizisi çalışmaya devam edebilir. Saniye göstergesi, dişli dizisinin başka bir noktasından güç aldığı için normal görünebilir; ancak yelkovana yeterli tork ulaşmaz. Yelkovan çarkı ve akrep çarkı üzerinden hareket eden akrep de durur. Bazı saatler ayarlandıktan sonra kısa süre düzgün çalışıp gösterilen zamanı yavaş yavaş kaybeder; bazılarında ise iki ibre de neredeyse hiç hareket etmez.
Gevşek yelkovan pinyonuna aşınma, önceki bir ayarın yanlış yapılması, bakım sonrası parçanın tam yerine oturmaması veya kontrollü sürtünmenin gerektiği noktadaki kirlenme neden olabilir. Mekanizma tasarımları farklılık gösterdiğinden her kalibre aynı düzeneği kullanmaz. Belirti bir aktarım sorununa işaret eder, ancak belirli bir parçanın arızalı olduğunu kanıtlamaz.
Yelkovan pinyonunun gerginliğini düzeltmek, saat sahibinin ilk başvuracağı onarım olmamalıdır. Saat ustasının genellikle mekanizmayı, ibreleri ve kadranı çıkarması; parçanın uyumunu inceleyip merkez milini ezmeden veya zarar vermeden parçayı ayarlaması ya da değiştirmesi gerekir. İbreler doğru yükseklik ve hizayla yeniden takılmalı, kasa kapatıldıktan sonra su geçirmezlik testi gerekebilir.
Mekanizma Çalışırken İbrelerin Durmasının Diğer Nedenleri
İbrelerin Birbirine Değmesi
Akrep, yelkovan ve saniye ibresi, aralarında çok küçük boşluklar kalacak şekilde farklı yüksekliklerde durur. Darbe sonrası bir ibre eğilebilir veya önceki bir bakım sırasında fazla alçak takılmış olabilir. Yelkovan akrebe takılırsa mekanizma onları hareket ettirmeye çalışırken her ikisi de durabilir. Saniye ibresi de yelkovana, camın alt yüzeyine veya kadrana sürtebilir.
Kadrana bastırmak yerine kadrana eğik bir açıdan bakın. İki ibre üst üste geldiğinde saatin tekrar tekrar durması güçlü bir ipucudur. Kurma kolunu kullanarak ibreyi bükmeye veya saati sallayarak ibreyi kurtarmaya çalışmayın; ek yük kadranı çizebilir, ibreyi gevşetebilir veya mekanizmaya zarar verebilir.
Gevşek veya Yerinden Oynamış Bir İbre
Akrep veya yelkovan, yuvasına sürtünmeyle tutturulur. Sıkılığı azalırsa mil, ibrenin altında dönebilir. İbre yerinde kalabilir, geride kalabilir veya kadrana doğru düşebilir. Yerinden oynamış bir ibre çoğunlukla bir darbenin ardından görülür; ancak hatalı montajdan sonra da ortaya çıkabilir. Diğer ibreler zamanı doğru gösterirken yalnızca biri etkileniyorsa, o ibrenin kendi bağlantısı ve boşluğu incelenmelidir.
Dakika Çarkı, Saat Çarkı veya Kadran Tarafındaki Dişli Bağlantısı
Dişli mekanizması, akrep için dakika ibresinin dönüşünü on iki saatte bir tura düşüren dişliler içerir. Bir çark eksik olabilir, hasar görebilir, dişli bağlantısından çıkmış olabilir veya gerekli bir pul takılmadan monte edilmiş olabilir. Bu arızalar, yakın zamanda yapılan bakımın veya kadran işleminin ardından özellikle olasıdır. Dışarıdan bakarak doğrulanamazlar.
Kurumuş Yağ, Kir veya Hasarlı Dişler
Eski yağ ve kirlenme direnci artırır. Eğilmiş bir mil yatağı, hasarlı bir çark dişi veya yabancı bir parçacık, balans bir süre daha çalışsa bile göstergenin aralıklı olarak durmasına yol açabilir. Uzun yıllardır bakımı yapılmamış bir saatte birden fazla arıza etkeni bulunabilir. Saatin arka kapağından yağ eklemek tamir değildir: doğru yağlama için mekanizmanın sökülmesi, temizlenmesi, incelenmesi ve belirtilen yağların kontrollü biçimde uygulanması gerekir.
Takvim Yükü veya Kadranla Temas
Saat gece yarısına yakın duruyorsa takvim mekanizması etkili olabilir. Hasarlı veya yanlış monte edilmiş bir tarih parçası, ibreleri durduracak kadar direnç oluşturabilir. Durma her zaman günün aynı saatinde değil de kadranın aynı konumunda gerçekleşiyorsa, ibrelerin veya kadranın bir yere temas etmesi daha olasıdır. Saat ustası için bu ayrımı not etmek faydalı olur.
Evde Yapabileceğiniz Güvenli Kontroller
- Saate yeterli güç verin. Kalibre elle kurulabiliyorsa üreticinin talimatlarını izleyin ve saati nazikçe kurun. Birçok modern otomatik saat, yaklaşık 20 ila 40 tepe dönüşüyle çalışmaya başlayabilir; ancak doğru işlem modele göre değişir. Kurarken pütürlü bir his, olağandışı bir sıkılık veya sürtünme sesi duyarsanız durun.
- Net bir referans saati belirleyin. İbreleri üst üste gelmeyecekleri bir konuma ilerletin, tepeyi doğru şekilde yerine itin ve saatin gösterdiği zamanı güvenilir bir saatle karşılaştırın.
- Saniye göstergesini izleyin. Kesintisiz çalışıp çalışmadığını, durup durmadığını veya yalnızca seğirip seğirmediğini kaydedin. Saniye ibresi olmayan bir saatte yalnızca çıkan ses, dişli mekanizmasının tamamının ilerlediğini doğrulamaz.
- Durmanın tekrarlanan bir noktada olup olmadığını kontrol edin. Arızanın aynı ibre çakışmasında, kadran konumunda veya takvim değişim döneminde tekrarlanıp tekrarlanmadığını not edin.
- Saati birkaç açıdan inceleyin. Kasayı açmadan eğilmiş, başka bir ibreye değen, kadrana yaslanan veya cama olağandışı yakın duran bir ibre olup olmadığına bakın.
- Yakın zamanda yaşananları kaydedin. Düşme, güçlü titreşim, bakım, kadran değişimi, ibre montajı veya arızanın aniden başlaması teşhisi daraltmaya yardımcı olabilir.
İbreleri dirençle karşılaştıklarında tekrar tekrar zorlamayın. Mıknatıs, arka kapak aleti, basınçlı hava ve yağ kullanmaktan; camı veya ibreleri yerine bastırmaya çalışmaktan kaçının. Suya dayanıklı bir saati açmak içine toz girmesine yol açabilir ve contaların özelliğini bozabilir; uygun koruma olmadan ibrelere dokunmak kadranda kalıcı izler bırakabilir.
Saati Durdurup Tamire Götürmeniz Gereken Durumlar
İbreler birbirine değiyorsa, kurma veya ayarlama sırasında olağandışı bir his varsa, arıza bir darbeden sonra başladıysa ya da saate yakın zamanda bakım yapıldıysa profesyonel inceleme ayarlayın. Sürtünme sesi duyarsanız veya camın altında gevşek parçalar görürseniz saati kullanmayı da bırakın. İbreleri hareket edemeyen bir saati çalıştırmaya devam etmek, küçük dişlere ve mil yataklarına gereksiz yük bindirebilir.
Saat ustası genellikle güç aktarımını ve balans genliğini doğrular, dişli mekanizmasının çalışmasını inceler, mekanizmayı kasadan çıkarır, ibre boşluklarını kontrol eder ve kadran tarafındaki dişli sistemini inceler. Tamir, bir ibreyi yeniden yerine oturtmakla veya kanon pinyonunun sürtünmesini doğru hâle getirmekle sınırlı kalabilir. Aşınma, kirlenme ya da hasarlı parçalar varsa kapsamlı bakım daha güvenilir olabilir.
Saat yüzme veya düzenli suya maruz kalma amacıyla kullanılacaksa tamirden sonra basınç testi yapılmasını isteyin. Kasanın kapatılmış olması tek başına su geçirmezliği kanıtlamaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Saniye ibresi hareket ederken akrep ve yelkovan neden hareket etmiyor?
Saniye göstergesi, dişli takımının farklı bir parçası tarafından çalıştırılıyor olabilir. Yelkovan pinyonu veya diğer hareket aktarma bileşenlerinden biri kayar ya da yerinden çıkarsa saniye ibresi hareket etmeye devam ederken dakika ve saat ibreleri durabilir.
Düşük güç, otomatik saatin ibreleri hareket ettirmeden tıkırdamasına neden olabilir mi?
Evet. Gücü neredeyse tükenmiş bir zemberek, balansın kısa süreliğine salınım yapmasına izin verebilir; ancak tüm dişli takımı boyunca güvenilir tork sağlamayabilir. Saati tamamen ve doğru şekilde kurmak yararlı bir ilk kontroldür, ancak belirtiler sürerse saatin incelenmesi gerekir.
Saat kurma kutusu, hareket etmeyen ibreleri düzeltebilir mi?
Hayır. Saat kurma kutusu, çalışan bir otomatik saatin güç rezervini koruyabilir; ancak kayan hareket aktarma parçalarını, birbirine değen ibreleri veya hasarlı dişlileri onaramaz. Saati daha fazla kurmak, arızalı mekanizmayı yalnızca yük altında tutabilir.
Gevşek bir yelkovan pinyonunun tamiri pahalı mıdır?
Maliyet kalibreye, erişime, parçalara ve daha kapsamlı bir bakım gerekip gerekmediğine bağlıdır. Ayar işlemi eğitimli bir saat ustası için kolay olabilir; ancak bu parçaya erişmek için ibrelerin ve kadranın güvenli biçimde sökülüp yeniden takılması gerekir.
Yalnızca dakika ibresi durmuşsa saati takmaya devam etmeli miyim?
Saati durdurup kontrol ettirmeniz daha iyi olur. Gevşek bir ibre kadranı çizebilir; sıkışmış veya doğru kavramayan bir bileşen de daha fazla aşınmaya neden olabilir.
Sonuç
Otomatik saat tıkırdadığı hâlde ibreleri hareket etmiyorsa mekanizma mutlaka bozulmuş demek değildir. Belirtilerin şekli çoğu zaman sorunu gösterge dişli takımına indirger: saniye ibresi hareket etmeyi sürdürüyorsa gevşek bir kannon pinyonu başlıca şüphelidir; saatin düzenli olarak aynı noktalarda durması ise ibre temasına veya takvim mekanizmasının engellenmesine işaret eder. Saate uygun miktarda güç verin, hangi ibrelerin hareket ettiğini tam olarak not edin ve kasayı açmadan gözle görülebilen temasları kontrol edin. Bu gözlemler saat ustasının arızayı verimli biçimde teşhis etmesine yardımcı olur; gelişigüzel iç onarımlardan kaçınmak ise kadranı, mekanizmayı ve su geçirmezliği korur.