Vành bezel của đồng hồ lặn cần có cảm giác chắc chắn khi xoay, chứ không quá nhẹ nhàng. Các nấc có thể khá cứng, và một số bezel có cảm giác hơi chặt hơn khi ướt, nhưng vòng bezel vẫn phải xoay đều theo hướng được thiết kế. Khi bezel đột nhiên có cảm giác sạn, cứng bất thường hoặc kẹt hẳn, cố xoay mạnh thường không phải là cách xử lý đúng. Cát, muối khô, dầu trên da, ăn mòn, vòng chèn bị biến dạng hoặc cơ cấu nấc bị hỏng đều có thể gây ra triệu chứng tương tự, nhưng cách khắc phục không giống nhau.
Trong nhiều trường hợp, có thể cải thiện tình trạng bezel đồng hồ lặn mới bị cứng bằng cách rửa cẩn thận với nước ngọt. Chỉ áp dụng cách này nếu đồng hồ phù hợp để tiếp xúc với nước, núm chỉnh đã được vặn chặt hoàn toàn và khả năng chống nước vẫn còn hiệu lực. Đồng hồ cổ, kính bị hỏng, gioăng không rõ tình trạng hoặc đồng hồ gần đây có hơi ẩm bên trong vỏ cần được chuyên gia kiểm tra. Hướng dẫn này giải thích cách xác định nguyên nhân khiến bezel đồng hồ lặn khó xoay, những gì quý khách có thể thử an toàn tại nhà và khi nào nên dừng lại để tránh biến một vấn đề vệ sinh nhỏ thành một ca sửa chữa tốn kém.
Cảm giác xoay đúng chuẩn của bezel đồng hồ lặn
Hầu hết bezel đồng hồ lặn kiểu truyền thống chỉ xoay ngược chiều kim đồng hồ. Quy ước an toàn này có nghĩa là nếu vô tình va chạm, bezel có thể chỉ thời gian đã trôi qua nhiều hơn, chứ không ít hơn. Bezel thường gồm vòng ngoài, vòng chèn có thang phút, bộ phận giữ và lò xo nấc hoặc cơ cấu bánh cóc để kiểm soát hướng xoay và các nấc. Tuy nhiên, thiết kế có thể khác nhau đáng kể. Một số dùng lò xo dây, một số dùng các bộ phận nhỏ có lò xo, còn bezel xoay bên trong được điều khiển bằng núm chỉnh thay vì bằng cách nắm vòng ngoài.
Cảm giác hoạt động bình thường tùy thuộc vào từng mẫu. Bezel 60 nấc di chuyển theo từng phút, trong khi thiết kế 120 nấc cho phép điều chỉnh theo từng nửa phút. Một số đồng hồ có nấc hãm chắc hơn, độ rơ ngược lớn hơn hoặc âm thanh khác ngay từ khi xuất xưởng. Hướng dẫn sử dụng của Grand Seiko nêu rằng bezel của đồng hồ lặn chỉ xoay một chiều, còn hướng dẫn trước khi lặn của Seiko cho biết bezel cần xoay trơn tru, không quá lỏng cũng không quá chặt. Vì vậy, điều hữu ích là so sánh với cảm giác của chính chiếc đồng hồ trước khi phát sinh vấn đề, chứ không phải bezel của thương hiệu khác.
Bezel có một chút lực cản không đồng nghĩa với việc bị lỗi. Các dấu hiệu cảnh báo gồm thay đổi đột ngột sau khi đi bơi, cảm giác cọ xát, bị cản tại một điểm nhất định, vòng bezel nâng lên không đều, nấc bị mất hoặc không đều, độ rơ theo chiều dọc quá lớn, hoặc bezel xoay được cả hai chiều dù thiết kế chỉ xoay một chiều. Đừng cố xoay để “mài cho trơn”. Việc cố xoay liên tục có thể làm biến dạng lò xo, hỏng răng, nứt vòng chèn hoặc khiến sạn mài xước các bề mặt đã được hoàn thiện.
Vì sao bezel đồng hồ lặn bị kẹt hoặc khó xoay
Vòng bezel tính giờ nằm trong khe hở lộ ra xung quanh vỏ, nên bụi bẩn là nguyên nhân thường gặp nhất. Cát biển mịn có thể lọt xuống dưới bezel ngay cả khi vỏ đồng hồ vẫn kín hoàn toàn. Nước muối khô lại và để lại tinh thể trong các khe hẹp. Kem chống nắng, cặn xà phòng, mồ hôi, bụi và dầu trên da có thể kết hợp thành một lớp màng dính giữ lại các hạt cứng hơn. Bezel bị cứng ngay sau chuyến đi biển thường là do bụi bẩn mắc vào, chứ ít có khả năng do hao mòn dần khi đặt trong hộp trưng bày.
- Cát hoặc sạn: Các hạt cứng tạo cảm giác ráp và có thể làm vòng bezel kẹt tại một vị trí nhất định. Tiếp tục xoay có thể làm xước vỏ hoặc mặt dưới của bezel.
- Muối khô: Cặn muối có thể làm các bề mặt chuyển động dính vào nhau và thúc đẩy ăn mòn nếu còn mắc lại. Rửa bằng nước ngọt sau khi tiếp xúc với nước biển là cách bảo dưỡng phòng ngừa, chứ không chỉ để làm sạch cho đẹp.
- Cặn bám dính: Kem chống nắng, mồ hôi, xà phòng và bụi bẩn có thể làm giảm khe hở và khiến các nấc nghe nhỏ hơn hoặc có cảm giác nặng hơn.
- Ăn mòn: Rỉ sét hoặc ôxy hóa quanh lò xo hay bề mặt giữ có thể khiến bezel bị cứng dai dẳng, nhất là ở đồng hồ cũ hoặc đồng hồ không được rửa sau khi tiếp xúc với muối.
- Hư hỏng do va đập: Va chạm có thể làm biến dạng bezel, móp cạnh, xô lệch vòng chèn hoặc làm hỏng cơ cấu nấc. Lực cản tập trung tại một điểm thường cho thấy có vấn đề về hình dạng hoặc độ khớp.
- Lắp ráp không đúng: Lò xo lắp chưa đúng vị trí, gioăng không phù hợp, quá nhiều chất bôi trơn, vòng chèn thay thế hoặc bezel không chính hãng lắp không đúng cách đều có thể làm thay đổi cảm giác xoay sau khi bảo dưỡng hoặc chỉnh sửa.
Nhiệt độ cũng có thể làm thay đổi cảm giác xoay của bezel, nhưng thay đổi rõ rệt hoặc kéo dài cần được kiểm tra. Một số hướng dẫn cũ của Seiko lưu ý rằng bezel có thể được thiết kế để xoay khó hơn khi ở dưới nước. Điều này khác với bezel vẫn bị kẹt sau khi đồng hồ đã sạch, khô và trở lại nhiệt độ phòng.
Kiểm tra độ an toàn chống nước trước khi vệ sinh
Đừng cho đồng hồ vào nước chỉ vì tên sản phẩm có chữ “đồng hồ lặn” hoặc trên mặt số có in độ sâu chịu nước. Khả năng chống nước phụ thuộc vào tình trạng hiện tại của kính, nắp lưng, núm chỉnh, ống núm, nút bấm và các gioăng. Khả năng này có thể suy giảm theo thời gian, do va đập, từng mở vỏ hoặc bảo dưỡng kém. Mức chống nước được ghi nhận khi đồng hồ rời nhà máy không chứng minh được tình trạng hiện tại.
Hãy vệ sinh khô và nhờ chuyên gia kiểm tra nếu đồng hồ là loại cổ, không rõ lịch sử bảo dưỡng, núm chỉnh không khóa đúng cách, kính hoặc vỏ bị hỏng, hoặc từng có hơi ẩm xuất hiện bên dưới kính. Cũng cần thận trọng như vậy sau một cú va đập mạnh. Thợ đồng hồ có thể tiến hành kiểm tra áp suất khô phù hợp trước khi thử vệ sinh bằng nước.
Nếu đồng hồ vừa vượt qua bài kiểm tra độ chống nước và được thiết kế để ngâm nước, hãy đóng hoàn toàn núm chỉnh theo hướng dẫn sử dụng. Không thao tác núm chỉnh hoặc nút bấm khi đồng hồ còn ướt. Hướng dẫn chính thức sau khi lặn của Seiko khuyến nghị rửa sạch nước biển bằng cách đặt đồng hồ trong bát nước ngọt, thay vì xả nước máy trực tiếp lên đồng hồ, sau đó lau khô kỹ. Luôn ưu tiên hướng dẫn của nhà sản xuất dành cho đúng mã đồng hồ của quý khách hơn lời khuyên vệ sinh chung.
Cách vệ sinh ban đầu an toàn cho bezel bị sạn hoặc cứng
Khi đã biết việc tiếp xúc với nước là an toàn và vấn đề bắt đầu sau khi bơi hoặc sử dụng ngoài trời nơi nhiều bụi, hãy bắt đầu bằng phương pháp nhẹ nhàng nhất. Quý khách cần một chiếc bát sạch, nước sạch ở nhiệt độ phòng, khăn microfiber sạch và sự kiên nhẫn. Tránh dùng nước nóng vì thay đổi nhiệt độ đột ngột và nhiệt độ cao là những rủi ro không cần thiết đối với gioăng.
- Kiểm tra trước khi làm ướt. Tìm xem mặt kính có bị sứt, vòng chèn có bị bong, mép vành có bị cong, núm chỉnh có đang mở hay có khe hở nào nhìn thấy được không. Nếu có bộ phận nào bị lệch, hãy dừng lại và đưa đồng hồ đến thợ sửa đồng hồ.
- Cố định đồng hồ. Vặn chặt hoàn toàn hoặc ấn núm chỉnh vào theo hướng dẫn. Nếu có thể, hãy tháo dây da để tránh làm ướt dây không cần thiết.
- Rửa nhẹ nhàng. Đặt vỏ đồng hồ vào nước sạch. Cách này giúp hòa tan muối và làm bong cặn bẩn lỏng mà không tạo lực đẩy khiến các hạt lọt sâu hơn xuống dưới vành.
- Xoay nhẹ vành đồng hồ. Nếu vành có thể xoay mà không cần dùng nhiều lực, hãy từ từ xoay theo hướng thông thường khi đồng hồ đang ngập trong nước. Xoay vài vòng để nước sạch lưu thông bên dưới vành. Nếu vành bị kẹt đột ngột hoặc phát ra tiếng cọ xát, hãy dừng lại thay vì tiếp tục nghiền cặn bẩn quanh vỏ đồng hồ.
- Thay nước. Nếu thấy cặn bẩn trong bát, điều đó có nghĩa là lần rửa đầu tiên đang phát huy tác dụng. Hãy thay nước bẩn thay vì tiếp tục ngâm đồng hồ trong nước có các hạt cặn lơ lửng.
- Lau khô hoàn toàn. Thấm nhẹ đồng hồ bằng khăn microfiber và để nước còn lại tự chảy ra. Không dùng khí nén, máy sấy tóc hoặc nguồn nhiệt trực tiếp.
Đôi khi người ta gợi ý dùng một lượng nhỏ xà phòng dịu nhẹ để vệ sinh bên ngoài đồng hồ, nhưng trước tiên hãy làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Xà phòng có thể để lại cặn, làm hỏng một số chất liệu dây đeo và không thể thay thế việc tháo rời vành bị nhiễm bẩn. Không đưa bàn chải đánh răng, chỉ nha khoa, mép giấy hoặc dụng cụ kim loại vào khe hở. Những cách này có thể làm xước bề mặt, làm bật gioăng hoặc đẩy cặn bẩn vào chỗ chật hơn.
Không nên cho gì vào bên dưới vành đồng hồ
Không xịt WD-40, dầu thẩm thấu, chất bôi trơn gia dụng, cồn, dung môi hoặc chất tẩy rửa đa năng quanh vành đồng hồ. Một sản phẩm có thể làm bản lề nhà để xe hoạt động trở lại cũng có thể ăn mòn keo dán, polymer, vòng chèn sơn, lớp phủ hoặc gioăng. Sản phẩm cũng có thể lan ra khắp vỏ đồng hồ và khiến việc bảo dưỡng sau này phức tạp hơn. Ngay cả mỡ silicone dành cho đồng hồ cũng không phải là giải pháp bên ngoài phù hợp cho mọi trường hợp; loại và lượng chất bôi trơn cần dùng tùy thuộc vào cấu tạo vành, còn mỡ thừa sẽ hút cặn bẩn.
Tránh dùng bóng cao su, kìm, dụng cụ quấn băng keo hoặc kẹp vỏ để cố vặn vành đồng hồ. Lực bám lớn hơn khiến lực xoắn gây hư hại dễ truyền sang đồng hồ. Tương tự, không dùng dao nạy vành ra. Nhiều video hướng dẫn trên mạng khiến việc tháo vành trông có vẻ đơn giản, nhưng cơ cấu giữ vành khác nhau tùy loại đồng hồ. Lò xo bấm mỏng có thể bật văng ra hoặc bị cong, vòng chèn ceramic có thể nứt, còn dụng cụ mở có thể khoét một rãnh sâu trên vỏ.
Vệ sinh bằng sóng siêu âm không phải là cách nhanh gọn an toàn cho cả chiếc đồng hồ. Thợ sửa đồng hồ chuyên nghiệp có thể vệ sinh dây đeo đã tháo rời hoặc các bộ phận bên ngoài đã được tháo rời bằng sóng siêu âm, nhưng việc ngâm cả một chiếc đồng hồ cơ sẽ tạo ra rủi ro không cần thiết. Nếu rửa trôi không giúp đồng hồ hoạt động bình thường trở lại, bước tiếp theo là tháo rời có kiểm soát và kiểm tra.
Khi nào vành đồng hồ bị kẹt cần được thợ sửa đồng hồ kiểm tra
Hãy đặt lịch bảo dưỡng chuyên nghiệp nếu vành vẫn bị kẹt sau khi rửa nhẹ, đồng hồ không thể làm ướt một cách an toàn hoặc tình trạng này xuất hiện sau một va đập. Thợ sửa đồng hồ có chuyên môn có thể tháo vành bằng dụng cụ bảo vệ phù hợp, ghi nhận cơ cấu lò xo và giữ vành, vệ sinh riêng từng bộ phận, kiểm tra tình trạng ăn mòn hoặc biến dạng, thay các bộ phận hỏng và lắp lại với chất bôi trơn được chỉ định khi cần.
Hãy tìm thợ sửa chữa ngay nếu vành bị nghiêng rõ rệt, vòng chèn đang bong lên, vành bị khựng tại cùng một vị trí khi xoay hoặc có bụi kim loại xuất hiện gần khe hở. Tiếng lách cách không đều, cơ chế xoay một chiều bị mất hoặc vành có thể bị kéo lên cũng cho thấy nguyên nhân là hư hỏng cơ khí chứ không chỉ do cặn bẩn bên ngoài. Nếu đồng hồ thực sự được dùng khi lặn, đừng lặn khi vành hoạt động bất thường: chức năng hiển thị thời gian đã trôi qua có vai trò đảm bảo an toàn.
Hãy hỏi đơn vị sửa chữa xem họ có bảo vệ vòng chèn và lớp hoàn thiện của vỏ hay không, phụ tùng thay thế là hàng chính hãng hay hàng bên thứ ba, và họ có kiểm tra khả năng chống nước sau đó hay không nếu vỏ được mở hoặc gioăng bị xê dịch. Vành bên ngoài thường không có chức năng làm kín bộ máy, nhưng các thao tác bảo dưỡng và tình trạng tổng thể của đồng hồ vẫn khiến việc kiểm tra là cần thiết trước khi đưa đồng hồ trở lại nước.
Cách ngăn vành đồng hồ lặn bị kẹt trở lại
Cách phòng ngừa rất đơn giản: sau khi tiếp xúc với nước biển, hãy nhanh chóng rửa đồng hồ có khả năng chống nước bằng nước sạch rồi lau khô kỹ. Trong lúc rửa, hãy nhẹ nhàng xoay vành nếu hướng dẫn của nhà sản xuất cho phép. Việc này rửa trôi muối đã hòa tan và các hạt cặn rời trước khi chúng khô cứng trong khe hẹp. Cũng nên rửa đồng hồ sau khi tiếp xúc với nước hồ bơi, kem chống nắng và mồ hôi nhiều vì cặn tích tụ ngay cả khi không nhìn thấy cát.
Trước khi lặn, hãy kiểm tra đồng hồ đang hoạt động, núm chỉnh đã được cố định, vỏ và mặt kính không bị hư hại, và vành xoay trơn tru, không quá lỏng hay quá chặt. Người thường xuyên lặn nên tuân theo lịch kiểm tra áp suất và bảo dưỡng gioăng của hãng. Kiểm tra khả năng chống nước đánh giá độ kín; việc này không tự động làm sạch vành, vì vậy hãy đề cập mọi thay đổi trong cách vành hoạt động khi đặt lịch bảo dưỡng.
Hãy cất đồng hồ khi sạch và khô. Đừng liên tục xoay vành để nghịch khi có thể có cặn bẩn, và đừng xem một chiếc vành chặt bất thường là một thử thách. Vệ sinh sớm sẽ ít tốn kém hơn thay cả cụm vành bị xước hoặc vòng chèn đã ngừng sản xuất.
Câu hỏi thường gặp
Tôi có thể dùng WD-40 cho vành bezel đồng hồ bị kẹt không?
Không. Các sản phẩm gia dụng có khả năng thấm và làm lỏng chất bẩn có thể ảnh hưởng đến keo, lớp hoàn thiện, nhựa và gioăng, đồng thời có thể ngấm vào những nơi không nên có mặt. Chỉ rửa nhẹ bằng nước ngọt nếu đã xác nhận đồng hồ có khả năng chống nước; nếu không, hãy mang đồng hồ đến thợ sửa đồng hồ.
Vành bezel của đồng hồ lặn có nên khó xoay không?
Vành bezel cần có độ cản rõ ràng và các nấc định vị dễ nhận biết, nhưng không nên cần dùng lực quá mạnh, bị sạn hoặc mắc kẹt. Hãy so sánh cảm giác xoay hiện tại với trước đây và mô tả của nhà sản xuất dành cho mẫu đó.
Vì sao vành bezel bị cứng sau khi tôi bơi ở biển?
Cát và muối khô là những nguyên nhân phổ biến. Rửa bằng nước ngọt ngay sau khi tiếp xúc với nước biển giúp loại bỏ cả hai. Nếu rửa nhẹ không cải thiện tình trạng, có thể cần tháo rời để xử lý ăn mòn, hư hỏng do va đập hoặc vấn đề ở lò xo.
Tôi có thể tự tháo vành bezel của đồng hồ lặn không?
Một số mẫu có thể tháo được, nhưng nhìn chung không nên tự làm. Cơ cấu giữ vành bezel mỗi loại mỗi khác; các rủi ro bao gồm làm xước vỏ, cong lò xo, thất lạc linh kiện và nứt vòng chèn. Đồng hồ có giá trị, có vành bezel bằng gốm, đồng hồ cổ hoặc mẫu lạ nên được mang đến thợ sửa chữa đủ chuyên môn.
Vành bezel bị kẹt có nghĩa là đồng hồ không còn chống nước không?
Không nhất thiết. Vành bezel bên ngoài thường không tạo thành gioăng kín của vỏ đồng hồ. Tuy nhiên, va đập, ăn mòn, tuổi đời hoặc dịch vụ trước đây không đạt yêu cầu có thể ảnh hưởng đến cả hai hệ thống. Vì vậy, nếu không chắc đồng hồ còn chống nước hay không, hãy kiểm tra áp suất thay vì tự suy đoán.
Tôi có thể lặn khi vành bezel bị kẹt không?
Không. Vành bezel của đồng hồ lặn dùng để theo dõi thời gian đã trôi qua. Nếu không thể chỉnh và đọc vành bezel một cách đáng tin cậy, đừng dựa vào đồng hồ như thiết bị lặn cho đến khi vành bezel được sửa chữa và khả năng chống nước của đồng hồ được xác nhận.
Kết luận
Vành bezel đồng hồ lặn khó xoay thường là dấu hiệu có chất bẩn, chứ không phải lời mời dùng thêm lực. Nếu đã xác nhận đồng hồ an toàn khi tiếp xúc với nước, hãy kiên nhẫn rửa bằng nước ngọt và xoay nhẹ để làm tan muối, giải phóng cát sạn rời. Dừng lại nếu vành bezel có tiếng sạn, bị mắc, vẫn kẹt cứng hoặc có dấu hiệu va đập. Tránh dùng dầu, dung môi, dụng cụ nạy và các cách tạo lực đòn bẩy tự chế. Nếu rửa xong mà vấn đề vẫn còn, vệ sinh chuyên nghiệp là bước tiếp theo hợp lý. Rửa bằng nước ngọt sau khi bơi cũng giúp hầu hết cơ cấu vành bezel duy trì tiếng nấc sạch và trơn tru lâu hơn.