Vành bezel đồng hồ bị lỏng không phải lúc nào cũng là vành bezel bị hỏng. Nhiều vành bezel xoay được thiết kế với một khoảng hở nhỏ, và ngay cả vành còn tốt cũng có thể dịch chuyển nhẹ khi được ấn từ hai phía đối diện. Điều quan trọng là xem vành bezel có còn nằm khít đều, xoay đúng hướng, giữ nguyên vị trí đã chọn và tạo cảm giác phản hồi nhất quán suốt một vòng hay không.
Vấn đề bắt đầu khi khoảng hở bình thường đó biến thành hiện tượng nâng lên, cập kênh, xoay ngoài ý muốn, mất tiếng nấc hoặc xuất hiện khe hở nhìn thấy được. Với đồng hồ lặn, vành bezel quá dễ xoay cũng có thể làm giảm hiệu quả dùng nó làm mốc đo thời gian đã trôi qua. Bộ máy bên trong đồng hồ có thể vẫn hoàn toàn bình thường, nhưng hệ thống đo thời gian bên ngoài vẫn cần được chú ý.
Hướng dẫn này giải thích cách phân biệt độ rơ vô hại với lỗi thực sự, nguyên nhân thường khiến vành bezel xoay bị lỏng, những cách kiểm tra an toàn tại nhà và lý do việc cạy hoặc dán vành thường khiến chi phí sửa chữa tăng cao hơn.
Vành bezel dịch chuyển bao nhiêu là bình thường?
Không có một mức độ rơ chấp nhận được áp dụng cho mọi trường hợp. Cấu tạo vành bezel, thiết kế vỏ, tuổi đời, lịch sử bảo dưỡng và mục đích sử dụng đều ảnh hưởng đến cảm giác khi thao tác. Vành bezel GMT mỏng, xoay hai chiều có thể cho cảm giác khác với vành bezel lặn xoay một chiều có lò xo chịu lực mạnh. Ngay cả hai chiếc cùng mẫu cũng có thể hơi khác nhau sau nhiều năm sử dụng.
Chuyển động bình thường thường nhỏ, đều và có thể lặp lại. Quý khách có thể cảm nhận được một chút độ hở ngang khi ấn nhẹ tại vị trí 3 và 9 giờ, nhưng vành vẫn song song với vỏ. Vành bezel không nên nhô lên rõ rệt, để lộ bộ phận giữ vành hoặc có nguy cơ bung ra. Thao tác xoay cần duy trì ổn định trong suốt một vòng.
Độ rơ ngược cũng có thể gây nhầm lẫn. Sau một tiếng nấc, một số vành bezel có thể dịch ngược lại một phần nhỏ về phía tiếng nấc trước đó. Điều này không tự động có nghĩa là bị lỗi. Điều quan trọng là xem liệu quý khách có thể đặt vạch số 0 đủ chính xác cho mục đích sử dụng của đồng hồ hay không, và độ rơ có tăng lên hay không.
Dấu hiệu cảnh báo vành bezel đồng hồ bị lỏng
Hãy đánh giá biểu hiện tổng thể thay vì chỉ dựa vào một cảm giác riêng lẻ. Quý khách nên kiểm tra vành bezel khi nhận thấy một hoặc nhiều dấu hiệu sau:
- Vành bezel xoay khi tay áo cọ vào trong sinh hoạt thường ngày hoặc khi đang đeo đồng hồ.
- Vành bezel cập kênh rõ rệt khi ấn vào hai mép đối diện.
- Một đoạn vành cao hơn phần còn lại hoặc có khe hở không đều phía trên vỏ.
- Tiếng nấc bị mất, phát ra hai lần hoặc yếu hơn rõ rệt ở một đoạn khi xoay.
- Vành bezel xoay theo hướng mà sách hướng dẫn ghi là phải bị chặn.
- Vạch số 0 không giữ thẳng hàng với kim phút.
- Vành bezel bắt đầu có cảm giác lỏng ngay sau khi bị va đập, vệ sinh hoặc bảo dưỡng.
- Có thể nhìn thấy dây giữ, lò xo, gioăng hoặc một bộ phận nhỏ khác bên dưới mép vành.
Nếu vành bezel nhô lên đủ để móng tay dễ mắc vào, hãy ngừng kiểm tra. Tiếp tục xoay có thể làm biến dạng lò xo, làm xước vỏ, hỏng miếng chèn hoặc khiến cả cụm vành bung ra.
Vì sao vành bezel đồng hồ bị lỏng
Lò xo tạo tiếng nấc bị mòn hoặc biến dạng
Nhiều vành bezel xoay sử dụng lò xo định hình, dây kim loại, chốt cóc hoặc chi tiết tạo tiếng click để kiểm soát hướng xoay và các nấc. Việc sử dụng lặp lại khiến các điểm tiếp xúc mòn dần. Va đập mạnh hoặc lắp lại không đúng cách có thể làm cong lò xo và giảm lực giữ từng nấc. Kết quả có thể là tiếng click yếu, độ rơ khi xoay ngược tăng lên hoặc vành bezel xoay được cả hai chiều dù thiết kế chỉ cho phép một chiều.
Hệ thống giữ bị hỏng
Vành bezel phải được giữ chắc vào vỏ đồng hồ nhưng vẫn có thể xoay. Tùy mẫu đồng hồ, cơ chế giữ có thể dựa vào dây kim loại, khớp bấm, vòng giữ, vít hoặc kẹp riêng của từng mẫu. Hao mòn, ăn mòn, khớp bấm chưa vào hết sau khi bảo dưỡng hoặc chi tiết bị biến dạng có thể khiến vành bezel bị nhấc lên theo chiều dọc. Tình trạng này nghiêm trọng hơn độ rơ thông thường khi xoay, vì vành bezel có thể không còn được gắn chắc chắn.
Gioăng vành bezel bị nén hoặc thất lạc
Một số thiết kế có gioăng bên dưới vành bezel để kiểm soát ma sát, khoảng cách hoặc cảm giác khi xoay. Lão hóa, hóa chất không phù hợp, bôi trơn sai cách hoặc gioăng bị thất lạc sau lần sửa chữa trước có thể khiến vành bezel xoay quá dễ. Gioăng này không nhất thiết giống các gioăng làm kín vỏ đồng hồ để chống nước, nhưng nếu thiếu, độ khít vẫn có thể thay đổi và bụi bẩn có thể lọt vào cơ cấu vành bezel.
Vành bezel hoặc bề mặt lắp trên vỏ bị mòn
Thay lò xo mới không thể khắc phục mọi trường hợp vành bezel bị lỏng. Nếu rãnh, gờ, răng hoặc bề mặt tiếp xúc bị mòn hay hư hại do cạy, có thể cần thay vành bezel hoặc bộ phận của vỏ đồng hồ. Phụ tùng đồng hồ cổ có thể đặc biệt khó tìm, vì việc đánh bóng trước đó có thể làm các cạnh bớt sắc nét và kích thước phụ tùng thay thế có thể khác nhau giữa các mã tham chiếu.
Lắp sai phụ tùng hoặc lắp lại không đúng cách
Nếu sự cố xuất hiện ngay sau khi thay vòng chèn, đánh bóng lại, vệ sinh hoặc sửa vỏ đồng hồ, cần nghi ngờ việc lắp không khớp. Lò xo có thể bị lắp ngược, gioăng có thể bị bỏ sót, hoặc vành bezel hậu mãi có thể gần đúng đường kính nhưng không khớp với hình dạng cơ cấu giữ nguyên bản. Vành bezel bấm vào được chưa chắc đã được giữ an toàn.
Vì sao vành bezel của đồng hồ lặn cần được giữ chắc
Vành bezel trên đồng hồ lặn là thiết bị đo thời gian có chức năng thực tế, không chỉ để trang trí. ISO 6425:2018 áp dụng cho đồng hồ thợ lặn có cơ cấu được giữ chắc để chỉ thời gian lặn. Seiko và hướng dẫn của Citizen giải thích vì sao vành bezel lặn thông thường chỉ xoay ngược chiều kim đồng hồ: nếu vô tình bị dịch chuyển, nó phải hiển thị thời gian đã trôi qua nhiều hơn, chứ không ít hơn.
Nếu vành bezel vốn chỉ xoay một chiều đột nhiên xoay theo chiều kim đồng hồ, dịch chuyển khi không có lực tác động chủ ý hoặc không giữ được vạch số 0, quý khách không nên dựa vào nó khi lặn. Seiko cũng khuyến cáo người dùng không cố xoay vành bezel một chiều theo chiều kim đồng hồ. Đồng hồ vẫn có thể chống nước trong khi vành bezel đo thời gian bị lỗi; đây là hai hệ thống riêng biệt với những rủi ro riêng.
Thợ lặn chuyên nghiệp nên sử dụng thiết bị chính phù hợp và tuân thủ quy trình đã được huấn luyện. Citizen mô tả đồng hồ là thiết bị tham chiếu bổ trợ trên các mẫu lặn liên quan. Vì vậy, vành bezel bị lỏng không phải là lý do để ứng biến, mà là dấu hiệu cần ngừng sử dụng đồng hồ khi lặn cho đến khi được sửa chữa và kiểm tra.
Các bước kiểm tra an toàn không cần tháo vành bezel
- Xác nhận thiết kế. Kiểm tra hướng dẫn sử dụng của đúng mẫu đồng hồ. Một số vành bezel chỉ xoay một chiều, một số xoay hai chiều, còn một số có cơ cấu khóa.
- Thao tác trên bề mặt thoáng. Dùng khay hoặc khăn mềm để tránh làm thất lạc chi tiết bị lỏng. Giữ đồng hồ tránh xa nước trong khi kiểm tra.
- Kiểm tra khe hở. Nhìn ngang qua vỏ đồng hồ dưới ánh sáng tốt. Thông thường, vành bezel phải nằm cân bằng, không có một đoạn nào bị nhô lên.
- Ấn nhẹ tại bốn điểm. So sánh vị trí 12, 3, 6 và 9 giờ. Dừng lại nếu vành bezel bị nhấc lên, phát tiếng click theo chiều dọc hoặc để lộ chi tiết bên dưới.
- Xoay trọn một vòng. Chỉ dùng lực ngón tay bình thường và chỉ xoay theo hướng được phép. Để ý tiếng click bị mất, hiện tượng kẹt, cảm giác xoay đột nhiên nhẹ đi hoặc một đoạn lỏng lặp lại.
- Kiểm tra khả năng giữ vị trí. Căn vạch số 0 với kim phút, sau đó đeo đồng hồ trong môi trường khô ráo, ít rủi ro. Nếu vành bezel tự dịch chuyển không rõ nguyên nhân, lực giữ có thể không đủ.
- Ghi lại triệu chứng. Một video ngắn cho thấy độ nâng lên, chuyển động ngược và tiếng tách có thể giúp người bán hoặc thợ đồng hồ đánh giá vấn đề.
Các bước kiểm tra này giúp xác định tình trạng hoạt động; chúng không chứng minh bộ phận khuất nào đã hỏng. Nếu vành bezel bị kẹt thay vì lỏng, hãy xem hướng dẫn riêng về vành bezel đồng hồ lặn bị kẹt hoặc khó xoay. Lời khuyên vệ sinh khi có tạp chất không tự động áp dụng cho vành bezel đang bị nâng lên hoặc giữ không chắc.
Những việc không nên làm tại nhà
Không dùng dao, tua vít, lưỡi lam hoặc dụng cụ mở nắp đáy để cạy vành bezel. Vành bezel trông có vẻ đơn giản nhưng có thể che giấu lò xo mảnh và các bề mặt giữ được tạo hình chính xác. Dụng cụ trượt có thể làm xước sâu vỏ, làm cong vòng bezel, nứt miếng chèn bằng gốm hoặc khiến linh kiện nhỏ văng khắp phòng.
Không dùng keo siêu dính, keo khóa ren, băng keo hai mặt hoặc chất kết dính bên dưới vành bezel. Chất kết dính có thể làm vòng đo thời gian đang hoạt động bị kẹt cứng, làm hỏng lớp hoàn thiện, khiến việc bảo dưỡng sau này phức tạp hơn và che giấu vấn đề thay vì khôi phục hệ thống giữ bezel. Keo dán miếng chèn cũng không thể thay thế một cụm bezel còn nguyên vẹn.
Tránh WD-40, dầu gia dụng, bình xịt thẩm thấu, bình xịt silicone và các loại mỡ tùy tiện. Hóa chất không phù hợp có thể lan vào bên trong, làm hỏng keo hoặc polymer, giữ lại bụi bẩn có tính mài mòn và thay đổi độ ma sát theo thiết kế. Không dùng búa gõ hoặc bóp vành bezel để siết chặt; cũng không cố xoay ngược vành bezel một chiều để “thử” lò xo.
Cuối cùng, đừng cho rằng có thể sửa vành bezel lỏng bằng cách siết vít, trừ khi thiết kế của nhà sản xuất thực sự có vít điều chỉnh dễ tiếp cận. Nhiều vòng bezel được giữ bằng độ khít và hình dạng lò xo; việc siết theo cách tự chế chỉ làm biến dạng các bộ phận đắt tiền.
Thợ đồng hồ sẽ kiểm tra những gì
Việc chẩn đoán đúng cách bắt đầu bằng việc xác định loại bezel và tái hiện triệu chứng. Sau đó, thợ đồng hồ có thể tháo bezel bằng dụng cụ đỡ vỏ và vòng bezel đúng cách. Khi kiểm tra dưới kính phóng đại, thợ có thể xem xét lò xo tạo tiếng tách hoặc chốt hãm, dây giữ, gioăng, răng cóc, rãnh bezel, miếng chèn, bệ lắp trên vỏ và dấu hiệu ăn mòn hoặc hư hại do dụng cụ trước đó.
Việc sửa chữa đơn giản có thể gồm làm sạch mảnh vụn và lắp lò xo hoặc gioăng mới đúng loại. Hư hại nghiêm trọng hơn có thể cần thay cụm bezel, vòng giữ hoặc bộ phận của vỏ. Sau khi lắp lại, thợ sửa chữa nên kiểm tra chiều xoay, số tiếng tách, độ căn chỉnh, lực xoay, độ chắc theo phương thẳng đứng và khe hở đồng đều.
Nếu đồng hồ được dùng dưới nước, hãy hỏi xem vỏ có cần kiểm tra khả năng chống nước hay không. Việc chỉ tháo bezel thường không mở khoang bộ máy, nhưng va đập đủ mạnh để làm lỏng bezel có thể đã ảnh hưởng đến mặt kính, vỏ, núm chỉnh hoặc các gioăng. Cần xác định khả năng chống nước bằng cách kiểm tra, không nên suy đoán qua vẻ ngoài.
Quý khách có nên đeo đồng hồ khi bezel bị lỏng không?
Một độ rơ xoay rất nhỏ và không thay đổi trên đồng hồ không dùng để lặn thường không phải là tình huống khẩn cấp. Hãy theo dõi và đề cập khi bảo dưỡng lần tới. Nếu bezel bị nâng lên, tự xoay, mắc vào quần áo, đổi chiều xoay hoặc phát ra tiếng như có bộ phận lỏng bên dưới đang di chuyển, hãy ngừng đeo đồng hồ cho đến khi được kiểm tra.
Không lặn, bơi hoặc dùng bezel để canh thời gian cho các hoạt động đòi hỏi an toàn khi khả năng giữ bezel hoặc độ chính xác của nấc xoay chưa chắc chắn. Cất đồng hồ trong hộp khô, đặt mặt số hướng lên trên để vòng bezel không bị mắc vào vật khác. Nếu bezel rời ra, hãy thu gom mọi linh kiện mà không cố ấn lại vào vị trí, rồi cho các bộ phận vào túi có ghi nhãn để đưa cho thợ đồng hồ.
Câu hỏi thường gặp
Bezel xoay của đồng hồ có độ rơ nhẹ có bình thường không?
Thường là có. Độ rơ xoay hoặc khe hở bên nhỏ và đồng đều có thể là một phần trong thiết kế. Bezel bị nâng lên thấy rõ, khe hở không đều, tự xoay hoặc chuyển động tăng đột ngột là những dấu hiệu đáng lo hơn.
Bezel lỏng có thể khiến đồng hồ bị rò nước không?
Không nhất thiết. Bezel xoay thường nằm bên ngoài vỏ đồng hồ kín. Tuy nhiên, va đập hoặc việc bảo dưỡng không đúng khiến bezel bị lỏng cũng có thể ảnh hưởng đến mặt kính, núm chỉnh hoặc gioăng vỏ, vì vậy không nên mặc định đồng hồ vẫn chống nước.
Vì sao bezel lặn của đồng hồ tôi xoay được theo cả hai chiều?
Trước tiên, hãy xác nhận mẫu đồng hồ vì không phải vành bezel xoay nào cũng chỉ xoay một chiều. Nếu sách hướng dẫn ghi rõ chỉ được xoay ngược chiều kim đồng hồ nhưng giờ đây vành xoay được cả hai chiều, cơ cấu nấc hoặc chống xoay ngược có thể đã bị mòn, cong, thiếu hoặc lắp sai.
Có thể dán vành bezel đồng hồ bị lỏng lại không?
Không. Keo có thể làm hỏng lớp hoàn thiện và khiến vành bezel không hoạt động hoặc không thể bảo dưỡng. Cách sửa đúng là khôi phục lò xo giữ, gioăng, vòng, vít hoặc các bộ phận được thiết kế riêng cho mẫu đồng hồ đó.
Sửa vành bezel bị lỏng tốn bao nhiêu?
Chi phí tùy thuộc vào thiết kế và mức độ hư hỏng. Vệ sinh hoặc thay lò xo có thể không tốn nhiều, trong khi miếng chèn gốm bị nứt, vành bezel cổ đã ngừng sản xuất, bệ lắp trên vỏ bị hỏng hoặc cụm linh kiện chính hãng hoàn chỉnh có thể rất đắt. Hãy yêu cầu chẩn đoán trước khi đồng ý thay linh kiện.
Kết luận
Vành bezel đồng hồ bị lỏng cần được đánh giá dựa trên chức năng, không chỉ cảm giác khi chạm vào. Độ rơ nhẹ và ổn định có thể là bình thường. Vành bị nhấc lên, lắp không đều, tiếng nấc yếu hoặc mất hẳn, xoay ngược ngoài ý muốn và tự dịch chuyển là những dấu hiệu cần sửa chữa. Các bước kiểm tra nhẹ nhàng từ bên ngoài có thể giúp ghi nhận vấn đề, nhưng cạy, cố xoay, bôi trơn hoặc dán vòng có nguy cơ biến một lỗi nhỏ thành hư hỏng vĩnh viễn.
Cho đến khi vành bezel được cố định chắc chắn, hãy xem đây là thiết bị đo thời gian không đáng tin cậy. Thợ sửa đồng hồ có thể xác định hệ thống giữ vành, thay đúng linh kiện bị mòn và xác nhận vòng đã xoay, căn nấc và giữ chắc trở lại theo đúng thiết kế của nhà sản xuất.
Bài đọc liên quan
Nếu gặp triệu chứng ngược lại, hãy đọc cách xử lý vành bezel đồng hồ lặn bị kẹt hoặc khó xoay. Để tìm hiểu về hệ thống làm kín bên dưới lớp vỏ ngoài của đồng hồ thể thao, xem khi nào cần thay gioăng đồng hồ.
Lựa chọn dành cho nhà sưu tập
Một lựa chọn cất giữ đồng hồ thiết thực được tuyển chọn dành cho độc giả của hướng dẫn này.
Hộp xoay màu đen bóng piano dành cho 2 đồng hồ tự động, với lớp sơn mài bóng gương, núm điều khiển, động cơ êm và nhiều chế độ xoay.