Een horlogekroon die er helemaal uit is getrokken, is iets anders dan een kroon die in de normale stand staat om de tijd in te stellen. Als de knop loskomt van de kast, vaak met een dunne metalen as eraan, is de opwindstift uit het uurwerk gekomen. Het horloge kan blijven lopen, meteen stoppen of een tijdje onveranderd lijken, maar de kast is niet langer betrouwbaar afgesloten. Verdere handelingen kunnen van een kleine reparatie een duurdere maken.
De veiligste aanpak is eenvoudig: bedien het horloge niet meer, bewaar alle losse onderdelen, houd de kast droog en laat het horloge professioneel inspecteren. Duw de stift niet terug in de opening alleen omdat die lijkt te passen. De oorzaak kan een losgeraakt schroefje van de pal, een gebroken stift, beschadigde opwindmechanisme of een onjuiste ontgrendeling van de stift bij een eerdere reparatie zijn. Deze gids legt uit wat u kunt zien zonder de kast te openen, wat die aanwijzingen kunnen betekenen en hoe een horlogemaker het probleem doorgaans aanpakt.
Controleer eerst of de kroon echt los is
Een normale kroon kan verschillende bedoelde standen hebben. In de volledig ingedrukte stand kan de kroon het uurwerk opwinden of gewoon tegen de kast aan zitten. De eerste klik bedient vaak een datumfunctie, terwijl u met de tweede klik doorgaans de tijd instelt. Instructies van de fabrikant beschrijven dit als stabiele gebruiksstanden; de kroon blijft via de opwindstift met de kast verbonden.
Een schroefkroon heeft nog een stand die er ongewoon uit kan zien. Nadat u de kroon tegen de klok in hebt gedraaid, komt deze los uit de schroefdraad van de kast en kan hij iets naar buiten springen. Citizen beschrijft dat vrijgekomen punt als stand 0, en Seiko legt uit dat u de kroon vervolgens naar buiten kunt trekken om de functies in te stellen. Dit is normaal: de kroon zit nog vast, kan niet van het horloge worden losgetild en hoort in duidelijke klikstanden te bewegen.
Een losgeraakte kroon is duidelijk gescheiden van het horloge. U kunt alleen de kroon vasthouden, de kroon met een lange stift eraan of het buitenste deel van een tweedelige stift. De opening van de kroonbuis is zichtbaar in de kast. Verwar een kroon die alleen uit de buis is geschroefd niet met een kroon die van de stift is losgeschroefd of er samen met de stift uit is getrokken. Als de hele constructie uit uw hand en het horloge komt, behandel dit dan als een defect, zelfs als u die terug in de opening kunt schuiven.
Wat u direct moet doen
- Stop met draaien of testen. Herhaaldelijk terugplaatsen kan de stift verbuigen, onderdelen van de instelmechaniek verplaatsen, het mechanisme aan de wijzerplaatzijde bekrassen of vuil door de buis naar binnen brengen.
- Verzamel de losse onderdelen. Doe de kroon en eventuele stift in een schoon, stevig doosje of een klein afsluitbaar zakje. Veeg ze niet af met een pluizige doek en breng geen olie of lijm aan.
- Houd het horloge droog. Door een open kroonbuis biedt de kast in de praktijk geen bescherming meer tegen water. Doe het horloge af en houd het uit de buurt van gootstenen, regen, stoom en vochtige badkamers.
- Bescherm de opening van de kast. Leg het horloge in een schoon horlogedoosje of bakje. Stop geen tissue, tape, was of plug in de buis; resten kunnen de reparatie bemoeilijken.
- Noteer wat er is gebeurd. Schrijf op of u het horloge aan het opwinden was, de datum of tijd instelde, of alleen de kroon losschroeven. Vermeld ook recente stoten of onderhoud.
- Neem contact op met een gekwalificeerde reparateur. Kies een erkend servicecentrum als het horloge nog onder garantie valt of als het merk het gebruik van onderdelen beperkt. Voor veel mechanische horloges buiten de garantie kan een vakkundige onafhankelijke horlogemaker geschikt zijn.
Was het horloge nat toen de kroon eruit kwam, of kan er al water zijn binnengedrongen? Vermeld dat dan wanneer u om service vraagt. Vocht in het horloge kan snel corrosie veroorzaken. Probeer het uurwerk niet te drogen met warmte, rijst, perslucht of een föhn.
Waarom een horlogekroon er helemaal uit kan komen
De stift is in het uurwerk ontgrendeld
De opwindstift wordt op zijn plaats gehouden door het instelmechanisme, ook wel het opwindmechanisme genoemd. Tijdens onderhoud drukt een horlogemaker op een ontgrendelpunt of draait een daarvoor bestemde schroef los om de stift te verwijderen. Als die borging los, verkeerd afgesteld of beschadigd is, of per ongeluk is verschoven, kan de stift bij normaal gebruik van de kroon naar buiten schuiven.
Dit betekent niet dat u het horloge moet openen en de daarvoor bestemde schroef moet aandraaien. Bij sommige uurwerken mag een schroef maar een beperkte hoeveelheid worden losgedraaid. Als u die te ver losdraait, kunnen onderdelen onder de wijzerplaat loskomen en verandert het terugplaatsen van de stift in een klus waarbij de wijzerplaat en wijzers moeten worden verwijderd.
De stift is gebroken
Een stift kan breken door een stoot, corrosie, metaalmoeheid, hardhandig gebruik of doordat de kroon achter kleding is blijven haken. Bekijk het losse onderdeel zonder eraan te trekken of te draaien. Een lange, doorlopende as wijst erop dat de stift mogelijk intact uit de borging is gekomen; een kort of rafelig restant wijst eerder op een breuk. Deze visuele aanwijzing is nuttig, maar niet doorslaggevend, want stiften verschillen per ontwerp en sommige horloges hebben een gedeelde stift.
De kroon is van de stift losgeschroefd
De kroon zelf is doorgaans bevestigd aan een schroefdraad aan het uiteinde van de stift. Als die verbinding losraakt, kan de kroon loskomen terwijl een groot deel van de stift in het horloge blijft zitten. Een horlogemaker moet de schroefdraad van de kroon en stift controleren, de juiste lengte van de gemonteerde onderdelen bepalen, de verbinding op de juiste manier vastzetten en elke kroonstand controleren. Huishoudlijm is geen vervanging voor dit werk.
Een gedeelde stift is uit elkaar geraakt
Sommige horloges, vooral bepaalde modellen met frontladerconstructie, monocoqueconstructie of een vintage ontwerp, hebben een stift uit twee delen die bedoeld is om uit elkaar te gaan voor toegang tot de kast. Ook dan kan onderhoud nodig zijn, maar het betekent niet per se dat een onderdeel is afgebroken. Eerst moet worden vastgesteld om welk horloge en uurwerk het gaat, voordat iemand kan bepalen of de onderdelen opnieuw kunnen worden gebruikt.
De kroon, kroonbuis of het opwind- en stelmechanisme was al beschadigd
Een wiebelende kroon, stroef verstellen, onbetrouwbare klikstanden, beschadigde schroefdraad of eerdere harde stoten kunnen voorafgaan aan het volledig loskomen. Slijtage aan de stelhefboom, de vork, het schuifrondsel, de kroonbuis of verwante onderdelen kan vergelijkbare klachten veroorzaken. Alleen op basis van het uiterlijk is niet vast te stellen welk onderdeel precies defect is.
Kunt u de kroon en stift terugduwen?
De stift kan fysiek in de opening schuiven. Dat betekent mechanisch gezien niet dat terugplaatsen veilig is. De stift heeft vlakke kanten, groeven en schouders die op een specifieke manier op verschillende onderdelen moeten aansluiten. Als u de stift forceert, kan de punt verbuigen, kan het schuifrondsel verkeerd verschuiven of kan de stelhefboom beschadigd raken. Zelfs als de kroon op zijn plaats lijkt te klikken, hebt u daarmee niet aangetoond dat de kalender, tijdinstelling, het opwinden, de schroefdraadaansluiting, de afdichtingen en de borging van de stift allemaal goed werken.
Ook de reinheid kan een probleem zijn. In de open kroonbuis en op de losse stift kunnen stof of vezels zijn terechtgekomen. Als u ze naar binnen duwt, kan er vuil in het uurwerk komen. Een horlogemaker kan de onderdelen onder vergroting inspecteren en reinigen, in plaats van op goed geluk te proberen ze terug te plaatsen.
Als eigenaar kunt u het beste de losse onderdelen bij elkaar houden. Draai de kroon niet van de stift, knip niets af, gebruik geen tang, breng geen schroefdraadborgmiddel aan en bedien geen zichtbare ontgrendelknop. Online advies over het indrukken van een pal is bedoeld voor ervaren werkzaamheden aan uurwerken, niet voor een horloge in de kast waarvan de oorzaak onbekend is.
Moet het horloge stoppen met lopen?
Als een mechanisch horloge blijft lopen, laat het dan vanzelf aflopen. Schud het niet om de gangreserve op peil te houden en probeer het niet op te winden via de open kroonbuis. Bij een automatisch horloge kan de gewone beweging van de rotor tijdens vervoer wat energie toevoegen, maar het heeft geen voordeel om het horloge bewust te laten doorlopen. Leg het met de wijzerplaat naar boven in een droge, gevoerde opbergdoos.
Als een quartzhorloge blijft lopen, kan het door de losgekomen kroon niet meer mogelijk zijn om de tijd of datum in te stellen. Bij sommige quartzuurwerken stopt de secondewijzer wanneer de kroon in de tijdinstelstand staat; andere werken anders. Dat de wijzers blijven lopen, bewijst niet dat de stift intact is en betekent ook niet dat de kast veilig is in de buurt van water.
Als het horloge stopt wanneer de kroon naar buiten komt, kan dat simpelweg betekenen dat het uurwerk in de stop- of instelstand staat. Het kan ook op schade wijzen. Gebruik het al dan niet lopen niet als test om te bepalen of alles in orde is.
Wat een vakkundige reparatie doorgaans inhoudt
Een horlogemaker stelt eerst vast om welk horloge en uurwerk het gaat en inspecteert daarna de kroon, stift, kroonbuis en zichtbare breukvlakken. De kast wordt in een gecontroleerde omgeving geopend, zodat het opwind- en stelmechanisme kan worden gecontroleerd. Als de stift alleen is losgeraakt, kan de reparatie bestaan uit het corrigeren van de borging en het terugplaatsen van de onderdelen. Een gebroken of gecorrodeerde stift moet doorgaans worden vervangen en op maat worden gemaakt. Bij schade aan onderdelen onder de wijzerplaat moeten mogelijk de wijzers en wijzerplaat worden verwijderd.
Vervolgens moet de technicus elke functie testen: handmatig opwinden indien mogelijk, de snelverstelling van de kalender, de tijdinstelling, de ruimte tussen de wijzers, de stopfunctie, de borging in elke kroonstand en de aansluiting van de schroefkroon indien van toepassing. De kroon moet op de juiste afstand van de kast zitten, zonder de stift zijwaarts te trekken.
Ook de waterdichtheid verdient aparte aandacht. Instructies van fabrikanten schrijven consequent voor dat schroefkronen volledig vastgedraaid moeten zijn voordat het horloge aan water wordt blootgesteld en waarschuwen tegen het forceren van de schroefdraad. Nadat een kroon of stift is losgekomen, kunnen afdichtingen verschoven of beschadigd zijn. Na de reparatie zijn inspectie van de pakkingen en een geschikte druktest de enige zinvolle manieren om de waterbestendigheid opnieuw te controleren. Alleen dat de kroon er gesloten uitziet, is niet voldoende.
Hoe dringend is de reparatie?
Maak op korte termijn een afspraak voor onderhoud, maar raak niet in paniek. Een schoon en droog horloge dat korte tijd veilig wordt opgeborgen, is doorgaans beter beschermd dan een horloge waarop thuis steeds opnieuw wordt geëxperimenteerd. Beoordeling op dezelfde dag is verstandig als het horloge aan water is blootgesteld, er condens zichtbaar is, de stift na een zware klap is gebroken of er mogelijk losse metaaldeeltjes in de kast zitten.
Laat bij een waardevol vintagehorloge de reparateur vervangen originele onderdelen bewaren en bespreek vervanging van de kroon voordat het werk begint. Een originele kroon met merklogo kan belangrijk zijn voor verzamelaars, maar originaliteit is geen reden om de kast niet goed af te sluiten of het horloge onbruikbaar te laten. Een deskundige reparateur kan uitleggen of de bestaande kroon met een nieuwe stift behouden kan blijven, of dat slijtage vervanging noodzakelijk maakt.
Laat een horloge dat nog onder de garantie valt niet openen door een niet-erkende reparateur voordat u de garantievoorwaarden kent. Maak foto’s van het horloge en de losse onderdelen, noteer het serienummer of de servicegegevens en neem contact op met het merk of de verkoper.
Veelgestelde vragen
Is een kroon die tot de tweede klik is uitgetrokken hetzelfde als een kroon die helemaal is losgekomen?
Nee. Bij de tweede klik blijft de kroon vastzitten en kunt u er normaal gesproken de tijd mee instellen. Een volledig losgekomen kroon kan van de kast worden weggenomen; vaak is de hele of een deel van de stift zichtbaar.
Kan een horloge zonder kroon blijven lopen?
Ja. Het balans of het quartzcircuit kan blijven werken, ook als het stiftmechanisme ontbreekt. Dat betekent niet dat het horloge afgesloten is of dat het instelmechanisme onbeschadigd is.
Wat kost het om een losgekomen horlogekroon te laten repareren?
De kosten hangen ervan af of alleen de stift is losgeraakt, de schroefdraad van de stift of kroon is afgebroken, onderdelen onder de wijzerplaat beschadigd zijn, er merkspecifieke onderdelen nodig zijn en een waterdichtheidstest is inbegrepen. Voor een betrouwbare prijsopgave is een fysieke inspectie nodig.
Kan ik een horlogekroon weer op de stift lijmen?
Nee. Lijm kan de kroonbuis en het uurwerk vervuilen, toekomstig onderhoud bemoeilijken, ervoor zorgen dat de stift de verkeerde lengte heeft en onder belasting tijdens het opwinden loslaten. Bovendien herstelt lijm geen beschadigde schroefdraad, bevestiging of waterdichtheid.
Is het horloge waterdicht nadat de kroon is teruggeplaatst?
Ga daar niet van uit. De kroon, kroonbuis, pakking en passing van de stift moeten worden geïnspecteerd. Na de reparatie moet de waterdichtheid met een geschikte druktest worden gecontroleerd.
Conclusie
Als de kroon van een horloge helemaal loskomt, kunt u het beste zo weinig mogelijk doen: bewaar de onderdelen, bescherm de open kast tegen vocht en vuil en stop met testen. Een gewone kroon beweegt tussen de ontworpen klikstanden, en een schroefkroon komt naar buiten wanneer deze wordt losgedraaid, maar geen van beide hoort van het horloge los te komen. Een losse borging, gebroken stift, losgeschroefde kroon, gespleten stift en beschadigd opwindmechanisme kunnen er van buitenaf hetzelfde uitzien. Een professionele inspectie is daarom de snelste weg naar een betrouwbare reparatie. Vraag om een controle van de werking en een waterdichtheidstest voordat u het horloge weer draagt.