Kurma sırasında tıkırtı çıkaran otomatik bir saat, özellikle sesi daha yeni fark ettiyseniz endişe verici gelebilir. Oysa mekanik bir saat sessiz çalışan bir makine değildir. Kurma sistemi dişliler, mandallar, tırnaklar, yaylar ve çoğu modern otomatik saatte ana yay tamamen kurulduğunda kaymasına izin veren bir mekanizmadan oluşur. Bu nedenle bazı tıkırtılar beklenen seslerdir. Özellikle sürtünme, atlama, gevşek tepe veya yetersiz güç rezerviyle birlikte görülen diğer sesler ise dikkate alınmalıdır.
Sorulması gereken yalnızca “Tıkırtı çıkarıyor mu?” değildir. Asıl soru şudur: Ses ne zaman çıkıyor, tepeyi çevirirken nasıl bir his veriyor ve saat enerjiyi normal şekilde depolayıp aktarabiliyor mu? Bu kılavuzda kurma sırasında çıkan tıkırtıların başlıca kaynakları, kasayı açmadan uygulayabileceğiniz güvenli bir test ve denemeyi bırakıp saati yetkin bir saat ustasına götürmeniz gereken belirtiler açıklanıyor.
Mekanik Saat Kurulurken Neden Tıkırtı Çıkarabilir?
Tepeyi kurma yönünde çevirdiğinizde, mil ve kurma mekanizması bir dizi çarkı çalıştırarak ana yay tamburunun milini döndürür. Depolanmış yay kuvvetinin kurma dişli takımını hemen geriye döndürmesini önleyen bir klik veya benzeri tek yönlü parça bulunur. Dişler bu parçanın üzerinden geçerken mekanizma ince ve düzenli bir mandal sesi çıkarabilir. Seiko teknik belgelerde bu işlev açıkça belirtilir: klik mekanizması, mandal çarkının geriye dönerek kurulmuş ana yayı boşaltmasını önler.
Sesin niteliği mekanizmaya ve kasa yapısına göre değişir. Bir saat keskin ve küçük tıkırtılardan oluşan bir dizi çıkarırken bir diğeri neredeyse sessiz olabilir. Büyük metal bir kasa, daha küçük veya yalıtımı daha iyi bir kasada zar zor duyulacak bir sesi güçlendirebilir. Tepe çapı, contanın sürtünmesi, kurma dişlilerinin tasarımı ve elle kurarken otomatik kurma mekanizmasının bağlantısının sürüp sürmediği de duyduğunuz ve hissettiğiniz şeyleri etkiler.
Bu nedenle farklı saatleri birbiriyle karşılaştırmak güvenilir bir yöntem değildir. En iyi ölçüt, sağlıklı olduğu bilinen aynı saatin önceki durumudur.
Normal Olabilecek Dört Tıkırtı Düzeni
1. Kurma Yönünde İnce ve Düzenli Tıkırtılar
Düzgün ve tutarlı bir dirençle birlikte gelen hafif tıkırtılar, genellikle klikin veya mandalın mandal dişlerinin üzerinden geçmesinden kaynaklanır. Saat çalışmaya başlıyor, normal bir güç rezervi oluşturuyor ve tepe sabit duruyorsa, tek başına bu ses arıza belirtisi değildir. Tıkırtıların ritmi, çevirmeyi bıraktıktan sonra rastgele sürmek yerine tepeyi çevirme hızınızı izlemelidir.
2. Kurma Yönünün Tersinde Hafif Tıkırtılar
Birçok saat yalnızca tepenin bir yönünde kurulur. Tepeyi diğer yöne çevirmek işe yarar bir kurma sağlamayabilir ve parçalar serbest dönerken hafif tıkırtılar çıkarabilir. Örneğin A. Lange & Söhne, manuel kurmalı saatlerinin sahiplerine tepeyi saat yönünün tersine çevirmenin hafif tıkırtılar çıkarmak dışında bir etkisi olmadığını bildirir. Saatinizin mekanizması farklı olabilir; bu nedenle saat yönünde ve ters yönde davranışın her saatte aynı olduğunu varsaymak yerine kullanım kılavuzunu kontrol edin.
3. Tam Kurulmaya Yakın Aralıklı Kayma
Çoğu otomatik saat, geleneksel elle kurmalı mekanizmalardaki belirgin sert durma noktasında durmaz. Ana yay, kaymalı bir bağlantı veya sürtünmeli kavrama kullanır. Yay tamamen kurulmaya yaklaştığında dış bağlantı, rotorun gerilimi artırmaya devam etmesine izin vermek yerine tamburun iç yüzeyinde kayar. Lange, bu sürtünmeli kavrama nedeniyle otomatik bir saatin tam kurulduğunda hissedilir bir sert durma noktasına ulaşmadığını belirtir.
Mekanizmaya bağlı olarak bu kayma duyulmayabilir, hafif bir bırakma hissi verebilir ya da tepeyi birkaç kez çevirdikten sonra aralıklı bir tıkırtı veya hafif sürtünme sesi çıkarabilir. American Watchmakers-Clockmakers Institute, doğru çalışan bağlantının tam kurulumdan hemen önce kontrollü biçimde kaydığını açıklar. Bu nedenle güç rezervi yüksekken düzenli kayma normal olabilir; ancak sert bir sıçramanın ardından güç rezervinin belirgin biçimde azalması normal değildir.
4. Rotor veya Ters Çevirici Mekanizmadan Kısa Süreli Ses
Bazı otomatik mekanizmalarda elle kurma, otomatik kurma düzeneğinin veya rotorun hafifçe hareket etmesine neden olabilir. Bunun sonucunda kısa bir vınlama, uğultu veya ikincil bir tıkırtı duyulabilir. Mekanizmanın mimarisi önemlidir: bir mekanizmaya özgü bir ses, başka bir mekanizmada arızaya işaret edebilir. Alışıldık ve tutarlı bir sesi aniden ortaya çıkan yeni bir sesten farklı değerlendirin.
Daha Ciddi Olabilecek Tıkırtı Sesleri
Ses, his ve performansla birlikte değerlendirildiğinde en yararlı bilgiyi verir. Aşağıdaki belirtilerden biri görülürse kurmayı bırakın:
- Yüksek bir çat sesi ve direncin aniden kaybolması: Bu, zembereğin, kayıcı dizginin, tamburun veya kurma dişli takımının bir parçasının artık gerektiği gibi tutmadığını gösterebilir.
- Taşlama sesi veya pütürlü tıkırtılar: Pürüzlü çalışma; kirden, korozyondan, hasarlı dişlerden, kuru bileşenlerden, arızalanan bir tepeden veya borudan ya da anahtarsız kurma mekanizmasındaki bir sorundan kaynaklanabilir. Kurmayı sürdürmek hasarı artırabilir.
- Hafif baskıda tepe boşa dönüyor: Kısa süreli bir sıçrama veya kavramadan çıkmayla birlikte duyulan tık sesi, aşınmış ya da düzgün kavramayan kurma parçalarına işaret edebilir.
- Kurarken tepe içeri veya dışarı hareket ediyor: Tepedeki konum kararsızlığı; milde, ayar kolunda veya anahtarsız kurma mekanizmasında bir sorun olduğunu düşündürür.
- Ses, saatin düşmesinden veya darbe almasından sonra başladı: Saat çalışmaya devam etse bile darbe parçaları yerinden oynatabilir veya hasar verebilir.
- Tıkırtıya çok kısa bir güç rezervi eşlik ediyor: Tepe, yeterli enerjiyi aktarmadan dönüyor olabilir ya da kayıcı dizgin çok erken kayıyor olabilir.
Suya maruz kaldıktan sonra yeni bir ses duyulması da saati kullanmayı bırakmak için bir nedendir. Mekanizmayı “kurutmak” amacıyla kurma kolunu çevirmeye devam etmeyin. Nem; çelik bileşenlere ve yağlayıcılara hızla zarar verebilir. Tepeyi çekmek veya kullanmak durumu daha da kötüleştirebilir.
Otomatik ve Elle Kurmalı Saatler Aynı Şekilde Çalışmaz
Kayıcı dizgin açıklaması, sürekli rotor kurması sırasında yayı korumak üzere tasarlanmış otomatik mekanizmalar için geçerlidir. Yalnızca elle kurulan bir saat, tam kurulduğunda genellikle belirgin bir durma noktasına ulaşır. Bu direnç hissedildiğinde tepeyi zorlamak zembereğe veya kurma dişli takımına zarar verebilir.
Elle kurma özelliğini desteklemeyen otomatik saatler de vardır; özellikle bazı eski veya giriş seviyesi kalibrelerde. Bu mekanizmalarda tepeyi normal konumunda çevirmek zembereği hiç kurmayabilir. Tepe davranışını teşhis amacıyla değerlendirmeden önce kalibreyi belirleyin ve doğru kullanım talimatlarını okuyun.
“Otomatik saat fazla kurulamaz” ifadesini, tüm kurma sisteminin zarar görmesinin imkânsız olduğu şeklinde yorumlamayın. Kayıcı dizgin, normal kullanım sırasında zemberek gerilimini sınırlar; tepe dişlerini, mili, dişli dişlerini veya hasarlı bileşenleri aşırı kuvvete karşı korumaz.
Güvenli Beş Dakikalık Test
Saati sallamadan, kasayı açmadan veya tekrar tekrar kurmadan yararlı bilgiler toplayabilirsiniz.
- Modeli ve talimatları doğrulayın. Kalibrenin elle kurmayı destekleyip desteklemediğini, hangi tepe konumunda kurulduğunu ve doğru yönü kontrol edin.
- Bilinen bir durumdan başlayın. Saat kendiliğinden durmuşsa bunu not edin. Saatte zaten pürüzlü çalışma veya darbe hasarı belirtileri varsa, saati bilerek durana kadar çalıştırmayın.
- Yavaşça kurun. Yalnızca üreticinin önerdiği sayıda başlangıç turu kadar kurun. Patek Philippe, durmuş bir otomatik saati yeniden çalıştırmak için birkaç nazik tur önerir; Lange ise otomatik saatlerinde ilk güç rezervi için yaklaşık 20 tur önerir. Saatiniz farklı sayıda tur gerektirebilir.
- Sesin düzenini kaydedin. Tık sesinin düzenli mi yoksa aralıklı mı olduğunu, ilk turdan itibaren mi yoksa güç rezervi biriktikten sonra mı duyulduğunu ve kurma direncinin akıcı, pütürlü, sıkı ya da atlamalı olup olmadığını not edin. Kısa bir ses veya video kaydı saat ustasına yardımcı olabilir.
- Sonucu kontrol edin. Saati ayarlayın ve kadranı yukarı bakacak şekilde güvenli bir yere bırakın. Ne kadar süre çalıştığını kaydedin. Sonucu, yalnızca doğru kurma yöntemini uyguladıktan sonra modelin belirtilen güç rezerviyle karşılaştırın.
Testi onlarca kez tekrarlamayın. Doğru şekilde kurulduktan sonra saat çalışmazsa Citizen, bir satıcıya veya yetkili servis merkezine danışılmasını önerir. Tekrarlamak onarım değildir.
Güç Rezervi Sesin Teşhisine Nasıl Yardımcı Olur
Beklenen güç rezervine ulaşan tıklama sesli bir saat, birkaç saat sonra duran bir saate göre daha az endişe vericidir. Güç rezervi; kurma kolunun, kurma dişli takımının, zembereğin ve yürüyen aksamın en azından enerji aktarıp kullandığını gösterir.
Bir saatin yaklaşık 40 saatlik güç rezervine sahip olduğunu varsayalım. Doğru şekilde kurulduktan sonra yaklaşık bu süre boyunca çalışıyor, zamanı makul ölçüde doğru gösteriyor ve yalnızca hafif, düzenli bir tık sesi çıkarıyorsa bu durum olağan kurma sesleriyle uyumludur. Saat altı saat çalışıyor, ilk çevirmeden itibaren yüksek sesle tıklıyor ve kurma kolu ara sıra sıçrıyorsa, bu bulgular birlikte inceleme gerektiğini gösterir.
Kayışın kaydığını yalnızca kurma kolunun dönüşlerini sayarak teşhis etmeyin. Kısmen kurulmuş bir saat bilinmeyen bir durumdan başlar ve farklı mekanizmaların dişli oranları farklıdır. Yayımlanan güç rezervi de gelişigüzel birkaç turdan değil, uygun durumdaki bir mekanizmanın doğru şekilde kurulmasından sonra ölçülür.
Saat Ustası Neleri İnceleyecek?
Bir saat ustası kurma kolunu ve kasa borusunu, mili, kurma pinyonunu, kayar pinyonu, kurma çarkını, mandal çarkını, mandalı, otomatik kurma tersleyicilerini, tulumu, mili, zembereği ve kayışı inceleyebilir. Ayrıca salınım genliğini ve zaman tutuşunu ölçebilir, otomatik kurma verimliliğini test edebilir ve gerçek güç rezervini mekanizma teknik özellikleriyle karşılaştırabilir.
Kayış çok erken sıyırıyorsa saat tam güç rezervine hiçbir zaman ulaşamayabilir. Fazla sıkı takılıp aniden boşalıyorsa kurma hissi kesintili olabilir. AWCI teknik kaynakları, tamburun durumunun, kayıcı dizginin biçiminin, doğru parçaların ve mekanizmaya özgü yağlamanın kontrollü sıyırmayı etkilediğini belirtir. Bu, evde yağlama yapmaya uygun bir iş değildir: yanlış ürün veya miktar yeni bir arızaya yol açabilir.
Diğer yönlerden sağlıklı bir saatte yanıt basitçe “bu kalibre için normal” olabilir. Ses değişmeden önce bunu kayda geçirirseniz, bu profesyonel referans özellikle değerli olur.
Sık Sorulan Sorular
Otomatik bir saati kurarken tıklama sesi çıkarması normal midir?
Çoğu zaman evet. İnce ve düzenli tık sesleri mandal çarkından veya tek yönlü kurma mekanizmasından gelebilir. Güç rezervi dolmaya yaklaşırken duyulan aralıklı bir ses ise otomatik saatin zembereğindeki kayıcı dizginden kaynaklanabilir. Kurmanın pürüzsüz hissedilmesi ve güç rezervinin normal olması iç rahatlatıcıdır.
Tıklama sesi, otomatik saatimin tamamen kurulduğu anlamına mı gelir?
Şart değil. Bazı tık sesleri mandal mekanizmasından kaynaklandığı için ilk çevirmeden itibaren duyulur. Sesin değişmesi veya güç rezervi yüksekken aralıklı sıyırma, tam kurma korumasına işaret edebilir; ancak bu davranış kalibreye özeldir.
Otomatik bir saatin kurma kolu tamamen kurulduğunda durmalı mıdır?
Çoğu modern otomatik saat sert bir durma noktasına ulaşmaz; zembereğin kayıcı dizgini tamburun içinde kayar. Yalnızca elle kurulan saatler genellikle belirgin bir durma noktasına ulaşır ve bu noktadan sonra kesinlikle zorlanmamalıdır.
Kurma kolunu geriye çevirdiğimde neden tıklama sesi geliyor?
Kurma yapılmayan yönde mekanizmanın bir kısmı mandal dişlerinin üzerinden serbestçe dönebilir. Bu normal olabilir; ancak kurma yönü ve yapı modele göre değiştiğinden modelin kullanım talimatlarına bakın.
Kurmayı hemen ne zaman bırakmalıyım?
Öğütme hissi, aşırı direnç, diş atlama, gevşek veya dengesiz kurma kolu, keskin bir çıt sesi ya da darbe veya neme maruz kalmanın ardından ani bir değişiklik hissederseniz kurmayı bırakın. Saat normal bir güç rezervi oluşturamıyorsa da inceleme için bir uzmana başvurun.
Sonuç
Kurma sırasında tıklama sesi çıkaran otomatik bir saat, bu nedenle mutlaka arızalı değildir. Düzgün ve düzenli bir mandal sesi, ters yönde hafif tıklamalar veya güç rezervi dolmaya yaklaşırken kontrollü ve aralıklı bir kayma normal olabilir. Uyarı işaretleri, sesin ya da hissin değişmesidir: sürtünme sesi, atlama, direncin aniden kaybolması, tepenin kararsız konumları, darbe geçmişi, nem veya teknik özelliklerde belirtilenin çok altında kalan güç rezervi.
Doğru kullanım kılavuzuna başvurun, saati nazikçe kurun, gözlemlediğiniz düzeni kaydedin ve sonucu bir kez ölçün. Ses, his ve güç rezervi birbiriyle uyuşmuyorsa, küçük bir kurma arızası pahalı bir onarıma dönüşmeden önce durun.
İlgili Yazılar
Kurma kolunun hissiyle ilgili başka bir teşhis için Galosom’un saat kurarken hissedilen pütürlülük rehberini okuyun; ardından mekanizmanın enerjiyi normal şekilde depolayıp depolamadığını kontrol etmek için Watch Winder Mall’un otomatik saat güç rezervi testini uygulayın.